1. Ishtirok etishga rozilik

Ishtirok etish ixtiyoriy bo‘lishi kerak. Rozilik talab etilgan hollarda u shaxs tadqiqot jarayonlariga jalb etilishidan yoki uning ma’lumotlari tadqiqot uchun yig‘ilishidan oldin olinadi. Ishtirokchi rad etish, savolga javob bermaslik, tanaffus qilish yoki ishtirokini to‘xtatish huquqiga ega; bu qaror uchun unga jazo yoki boshqa salbiy oqibatlar qo‘llanmasligi kerak.

Rozilik:

• bosim, majburlash, aldash yoki nomaqbul ta’sirsiz erkin qarorni ifodalashi;
• savodxonlik, yosh va qaror qabul qilish qobiliyatini hisobga olgan holda tushunarli tilda va qulay shaklda berilgan axborotga asoslanishi;
• muayyan tadqiqot, jarayonlar, ma’lumotlardan foydalanish va natijalarni taqdim etishning rejalashtirilgan usullarini qamrab olishi;
• intervyuni yozib olish, keyinchalik bog‘lanish yoki ma’lumotlarni ochiq joylashtirish kabi majburiy bo‘lmagan harakatlar bo‘yicha, imkon bo‘lsa, alohida tanlovni nazarda tutishi;
• tatbiq etiladigan talablar va tasdiqlangan protokolga muvofiq usulda hujjatlashtirilishi kerak.

Ma’lumotlardan foydalanishning alohida variantlarini zaruratsiz yagona majburiy umumiy rozilikka birlashtirmaslik kerak. Muayyan jarayon tadqiqot uchun zarur bo‘lsa, bu oldindan tushuntiriladi; uni rad etish ushbu jarayon yoki tadqiqotda qatnashishdan tashqari oqibatlarga olib kelmasligi lozim.

Sukut, uchrashuvda qatnashish, platformada ro‘yxatdan o‘tish, xizmat topshirig‘i yoki ma’muriyat ruxsati o‘z-o‘zidan rozilikni tasdiqlamaydi. Onlayn so‘rovda axborot bilan tanishgandan keyingi ongli harakat, agar bunday tartibga yo‘l qo‘yilsa va u aniq bayon etilgan bo‘lsa, rozilikni hujjatlashtirishi mumkin. Oldindan to‘liq xabardor qilishdan istisnolar faqat 3-bo‘lim qoidalari asosida ko‘rib chiqiladi.

Ishtirok etishga rozilik haqidagi bayonot namunasi

Ishtirok etishga rozilik: Tadqiqotga jalb etilishidan oldin barcha ishtirokchilardan [yozma / elektron / og‘zaki] shaklda xabardor qilingan holda ixtiyoriy rozilik olindi. Uni olish va hujjatlashtirish tartibi: [qisqacha tavsif].

Bayonot haqiqiy jarayonga mos kelishi kerak. Rozilik barcha ishtirokchilardan olinmagan yoki turli tartiblar qo‘llangan bo‘lsa, tegishli guruhlar va istisnolarning asoslari ko‘rsatiladi.

2. Ishtirokchiga taqdim etiladigan axborot

Qaror qabul qilishdan oldin ishtirokchiga quyidagilar haqida aniq axborot beriladi:

• tadqiqot maqsadi, tadqiqotchilar, tashkilotlar, moliyalashtirish manbalari va muhim institutsional aloqalar;
• taklif etilish sababi, jarayonlar, ishtirok davomiyligi va savollarning xususiyati;
• kafolatlangan shaxsiy manfaat va’da qilinmagan holda ehtimoliy psixologik, ijtimoiy, huquqiy, kasbiy va boshqa xavflar, noqulayliklar hamda kutilayotgan foyda;
• yig‘iladigan ma’lumotlar, yozuvlar, tasvirlar, texnik metama’lumotlar va turli manbalardagi ma’lumotlarni birlashtirish rejasi;
• foydalanish maqsadlari, oluvchilar, kirish shartlari, saqlash muddatlari yoki mezonlari, himoya choralari va ma’lumotlarni yo‘q qilish usullari;
• kelgusida foydalanish, repozitoriyga joylashtirish, transchegaraviy uzatish yoki tashqi xizmatlardan foydalanish, agar rejalashtirilgan va tegishli bo‘lsa;
• natijalarni taqdim etish usullari, shaxsni aniqlash imkoniyati va nashr etishga alohida rozilik olish zarurati;
• maxfiylik chegaralari hamda jiddiy zarar xavfi yoki axborotni oshkor etishning boshqa tegishli asoslari yuzaga kelganda oldindan belgilangan harakatlar;
• haq to‘lash, kompensatsiya, xarajatlarni qoplash va ishtirok muddatidan oldin to‘xtatilgandagi shartlar;
• rad etish, ayrim savollarga javob bermaslik, ishtirokni to‘xtatish huquqi hamda ma’lumotlarni qaytarib olish imkoniyatining chegaralari;
• savollar va shikoyatlar uchun tadqiqotchi hamda, mavjud bo‘lsa, mustaqil organ bilan xavfsiz bog‘lanish usullari.

Ishtirokchiga savollar berish va qaror qabul qilish uchun yetarli vaqt, zaruratga ko‘ra tarjima yoki boshqa qulay yordam taqdim etiladi. Tadqiqotchi muhim shartlar tushunilganini tekshiradi hamda axborot nusxasini xavfsiz va mos shaklda beradi; hujjat berilishi ishtirokni oshkor etish bilan bog‘liq qo‘shimcha xavf tug‘dirmasligi kerak.

Huquqqa xilof xatti-harakatlarni o‘rganishda mutlaq maxfiylikni ta’minlash imkoni bo‘lmasa, uni va’da qilish mumkin emas. Axborotni ehtimoliy oshkor etish asoslari va chegaralari tatbiq etiladigan talablar hamda etik protokolga muvofiq oldindan belgilanadi. Huquqbuzarlik haqidagi hikoya avtomatik ravishda bu haqda xabar berish majburiyati sifatida talqin qilinmasligi kerak; bunday vaziyatlar tegishli huquqiy va etik asoslar bo‘yicha baholanadi.

3. Rozilikni hujjatlashtirish va uni olishdan ozod etish

Rozilik odatda yozma yoki ishonchli elektron shaklda hujjatlashtiriladi. Taqdim etilgan axborot versiyasi, rozilik sanasi va usuli, ma’lumotlardan foydalanishning kelishilgan variantlari hamda, tegishli hollarda, rozilikni olgan shaxs qayd etiladi. Shaxsni aniqlash imkonini beruvchi shakllar tadqiqot ma’lumotlaridan alohida, kirish cheklangan holda saqlanadi.

Og‘zaki rozilikka tatbiq etiladigan talablar va tegishli etik qaror ruxsat bergan hollarda yo‘l qo‘yiladi. Protokolda sabab, qayd etish va tekshirish usuli tushuntiriladi. Audioyozuv yoki guvoh barcha hollarda majburiy emas: ulardan foydalanish maxfiylik va ishtirokchi uchun xavf nuqtayi nazaridan baholanadi. Imzo yoki yozma shakldan ozod etish rozilikning o‘zini olishdan ozod etishni anglatmaydi.

Rozilik olishdan ozod etish yoki uning odatiy tartibini o‘zgartirish aniq yo‘l qo‘yiladigan asosga va, talab etilganda, vakolatli etik organning oldindan qabul qilingan qaroriga ega bo‘lishi kerak. Mualliflar organni, qaror sanasi va mavjud bo‘lsa raqamini, uning qamrovi hamda asosini ko‘rsatadilar. Noqulaylik, xarajat, tashkilotda qo‘mita yo‘qligi, so‘rovning anonimligi yoki ma’lumotlarning ochiqligi tadqiqotchilarga o‘zlari ozod etish haqida e’lon qilish imkonini bermaydi.

Yashirin kuzatuv, maqsadni to‘liq ochib bermaslik yoki chalg‘itish elementlaridan foydalanish zaruratni, maqbul muqobil yo‘l yo‘qligini va xavf mutanosibligini alohida asoslashni, shuningdek, oldindan vakolatli etik baholash hamda talab etilgan ma’qullashni talab qiladi. Xavfsiz va amalga oshirish mumkin bo‘lsa, keyinchalik tushuntirish hamda ma’lumotlarni chiqarib tashlash imkoniyati rejalashtiriladi; bunday choralar imkonsizligi ham asoslanadi. Ushbu tartib rozilikni qalbakilashtirish yoki ruxsat etilgan protokoldan tashqari muhim xavflarni yashirishga yo‘l qo‘ymaydi.

Rozilik olishdan ozod etish haqidagi bayonot namunasi

Ishtirok etishga rozilik: [Vakolatli organ nomi] [aniq ma’lumotlar / jarayonlar / guruh] uchun [asos]ga ko‘ra rozilik olishdan ozod etishga ruxsat berdi; qaror [mavjud bo‘lsa raqami, sanasi]. Nazarda tutilgan himoya choralari: [qisqacha tavsif].

Maqsadlar, jarayonlar, xavflar yoki ma’lumotlardan foydalanish sezilarli o‘zgarsa, tadqiqotchilar o‘zgarishlarni amalga oshirishdan oldin yangi etik qaror va qayta rozilik olish zaruratini baholaydilar. Uzoq davom etadigan yoki takroriy muloqotda ishtirokning ixtiyoriyligi zaruratga ko‘ra qayta tasdiqlanadi. Keyinroq olingan rozilik avval talab etilgan rozilik olinmagani tufayli yuzaga kelgan buzilishni avtomatik bartaraf etmaydi; bunday holat tahririyatga oshkor qilinadi.

4. Nashr etishga rozilik

Ishtirok etish yoki ma’lumotlarga ishlov berishga rozilik shaxsni aniqlash mumkin bo‘lgan ma’lumotlarni nashr etishga avtomatik ruxsat bermaydi. Tadqiqot ishtirokchilaridan olingan bunday materiallarni nashr etish uchun, agar tatbiq etiladigan talablarga muvofiq boshqa yo‘l qo‘yiladigan asos mavjud bo‘lib, tahririyatga asoslab berilmagan bo‘lsa, alohida aniq rozilik olinishi kerak.

Shaxsni aniqlash imkonini berishi mumkin bo‘lgan materiallarga quyidagilar kiradi:

• fotosuratlar, video, ovoz va boshqa biometrik xususiyatlar;
• individual iqtiboslar, yozishmalar, tarjimayi hollar va holatlarning batafsil tavsiflari;
• jabrlanuvchi, guvoh, gumon qilinuvchi, ayblanuvchi, mahkum yoki uning yaqinlari haqidagi ma’lumotlar;
• joy, vaqt, lavozim, muassasa, voqealar yoki protsessual maqom haqidagi ma’lumotlar birikmalari;
• ish materiallari, skrinshotlar, raqamli izlar va shaxsni bevosita yoki bilvosita aniqlash imkonini beruvchi boshqa ma’lumotlar.

Ishtirokchiga aynan qaysi materiallar, qanday kontekstda nashr etilishi hamda ularning internet, qidiruv tizimlari va keyingi tarqatish orqali ochiq bo‘lishi mumkinligi tushuntiriladi. Imkon qadar tegishli parcha ko‘rsatiladi yoki uning mazmunini teng darajada tushunish ta’minlanadi. O‘z nomi bilan e’lon qilinishni tanlash ham ishtirokchi va uchinchi shaxslar uchun xavflar nuqtayi nazaridan baholanadi.

Nashr etishga rozilik hujjatlashtiriladi va himoyalangan holda saqlanadi; uning imzolangan shakli maqola bilan birga e’lon qilinmaydi. Bir shaxsning roziligi boshqalarning maxfiy ma’lumotlarini oshkor etishga ruxsat bermaydi. U keraksiz identifikatsiyani cheklash va nomutanosib zararning oldini olish majburiyatini ham bekor qilmaydi.

Nashr etishga rozilik namunasi

Nashr etishga rozilik: Maqoladagi tadqiqot materiallari orqali shaxsini aniqlash mumkin bo‘lgan barcha odamlardan tegishli [ma’lumotlar / iqtiboslar / tasvirlar / yozuvlar]ni nashr etishga xabardor qilingan holda hujjatlashtirilgan rozilik olindi. Ularga material mazmuni va uni tarqatish shartlari tushuntirildi.

Shaxsni aniqlash mumkin bo‘lgan materiallar bo‘lmagandagi namuna

Nashr etishga rozilik: Tatbiq etilmaydi. Maqolada ishtirokchilar shaxsini aniqlash imkonini beruvchi tadqiqot materiallari mavjud emas.

Rasmiy hujjatlar yoki ommaviy bayonotlardan qonuniy iqtibos keltirish kontekst bo‘yicha baholanadi va maxfiy intervyuni oshkor etish bilan bir xil emas. Mualliflar bunga yo‘l qo‘yilishini, ilmiy zaruratni va daxldor shaxslar himoyasini asoslaydilar; manbaning ochiqligi ushbu baholashdan ozod etmaydi. Zarur rozilik yoki boshqa yo‘l qo‘yiladigan asos bo‘lmasa, material chiqarib tashlanadi yoki natijalarni buzmagan holda ishonchli anonimlashtiriladi.

5. Shaxsiy hayot, maxfiylik va anonimlashtirish

Mualliflar faqat zarur ma’lumotlarni yig‘adilar va oshkor qiladilar. Ilmiy zarurat va tegishli asos bo‘lmasa, quyidagilar nashr etilmaydi:

• ism-shariflar, aloqa ma’lumotlari, shaxsiy raqamlar va hujjat rekvizitlari;
• aniq tug‘ilgan sanalar, manzillar, yo‘nalishlar va joylashuv;
• yuz tasviri, tanib olish mumkin bo‘lgan ovoz yoki noyob jismoniy belgilar;
• aniq ish joyi, lavozim, saqlash muassasasi yoki protsessual ma’lumotlar birikmasi;
• IP-manzillar, qurilma va akkaunt identifikatorlari, geolokatsiya hamda yashirin metama’lumotlar;
• ishtirokchini, uning qarindoshlarini yoki boshqa daxldor shaxslarni aniqlash imkonini beruvchi ma’lumotlar.

Ismni olib tashlash, ko‘zlarni berkitish yoki tasvirni biroz xiralashtirish anonimlikni kafolatlamaydi. Belgilar birikmasi, iqtibosning qidiruv orqali topilishi va tashqi manbalar bilan birlashtirish imkoniyati baholanishi kerak. Shaxsni qayta aniqlash kalitiga ega psevdonimlashtirilgan ma’lumotlar to‘liq anonim hisoblanmaydi.

Anonimlashtirish tadqiqot mazmuni va daliliy asosini buzmasligi kerak. Muhim o‘zgartirishlar bayon etiladi; birlashtirilgan yoki tuzilgan misollar haqiqiy ishtirokchining o‘zgartirilmagan hikoyasi sifatida taqdim etilmaydi. Kalitlar va rozilik yozuvlari alohida himoyalanadi, kirish cheklanadi, saqlash hamda yo‘q qilish tartibi tegishli asosda oldindan belgilanadi.

Tadqiqotga rozilik ma’lumotlarni uchinchi tomon platformalariga, ochiq repozitoriylarga yoki sun’iy intellekt vositalariga uzatishga cheklanmagan ruxsat bermaydi. Uzatish maqsadlari, oluvchilar, saqlash, qayta foydalanish va modellarni o‘qitish shartlari tekshiriladi. Yo‘l qo‘yiladigan asos va yetarli himoya bo‘lmasa, shaxsni aniqlash mumkin bo‘lgan yoki maxfiy materiallar uzatilmaydi.

6. Voyaga yetmagan va zaif vaziyatdagi ishtirokchilar

Qo‘shimcha himoya choralari aniq kontekstga qarab belgilanadi: yosh, qaror qabul qilish qobiliyati, boshdan kechirilgan zo‘ravonlik, til to‘siqlari, nogironlik, erkinlik cheklovlari yoki qaramlik hisobga olinadi. Muayyan guruhga mansublikning o‘zi rozilik berishga qodir emaslikni isbotlamaydi va shaxsni tadqiqotdan avtomatik chetlashtirmasligi kerak.

Talab etilganda ota-ona, vasiy yoki boshqa qonuniy vakilning roziligi olinadi. Tadqiqotni tushunishga qodir ishtirokchiga qulay tushuntirish berilib, uning yoshi va qaror qabul qilish qobiliyatiga mos ravishda o‘z roziligi yoki ishtirok etishga tayyorligining ongli tasdig‘i — assent olinadi. Sukut yoki qarshilik ko‘rsatmaslik bunday tasdiqning o‘rnini bosmaydi.

Rad etish, davom ettirishni istamaslik belgilari va ishtirokni to‘xtatish iltimosi hurmat qilinadi. Vakil faqat tadqiqot rejasini bajarish uchun ishtirokchining rad etishini bekor qilmasligi kerak. Qaror qabul qilish qobiliyati o‘zgarsa yoki tegishli yoshga yetilsa, shaxsning mustaqil roziligini olish zarurati baholanadi.

Ota-ona yoki vakilga murojaat qilish ishtirokchini xavf ostiga qo‘yishi mumkin bo‘lsa, masalan, bu shaxs zo‘ravonlikka aloqador deb taxmin qilinsa, tadqiqotchilar oldindan vakolatli organning yo‘l qo‘yiladigan xavfsiz tartib haqidagi qarorini oladilar. Ular vakil roziligini mustaqil ravishda bekor qilmaydilar. Muloqot va axborot berish ishtirokchini xavfga qo‘yadigan shaxsga uning qatnashuvini oshkor etmaydigan tarzda tashkil etiladi.

7. Qaram munosabatlardagi ishtirokchilar va nomaqbul ta’sir

Qamoqda saqlanayotgan shaxslar, mahkumlar, nazorat ostidagi shaxslar, huquqni muhofaza qiluvchi organlar xodimlari, talabalar, xodimlar yoki yordam oluvchilar ishtirokidagi tadqiqotlarda qarorning haqiqiy erkinligi alohida baholanadi. Rahbariyat, muassasa ma’muriyati yoki nazorat organining ruxsati shaxsiy rozilik o‘rnini bosmaydi.

Tadqiqotchilar:

• rad etish yoki ishtirokni to‘xtatish huquqiy maqomni, saqlash sharoitlarini, tegishli yordamdan foydalanishni, mehnat yoki ta’lim huquqlarini yomonlashtirmasligini tushuntirishlari;
• rozilik evaziga jazoni yengillashtirish, protsessual afzalliklar yoki xizmatda alohida munosabatni va’da qilmasliklari;
• imkon qadar taklif qilish va rozilik olishni bevosita rahbar yoki nazorat qiluvchi shaxsdan mustaqil tadqiqotchiga topshirishlari;
• rahbar, qo‘riqlovchi, o‘qituvchi yoki boshqa ta’sir ko‘rsatuvchi shaxsning istalmagan ishtirokisiz savol berish va rad etish sharoitini yaratishlari;
• ochiq va taxmin qilinadigan bosimni, haq miqdorining mutanosibligini hamda xavfsiz muloqot tartibini baholashlari;
• zarurat va tegishli asos bo‘lmasa, ishtirok haqidagi individual qarorni rahbariyatga yoki nazorat qiluvchi shaxsga bildirmasliklari shart.

Tadqiqot intervyusi tergov so‘rog‘i, majburiy xizmat so‘rovi yoki ish bo‘yicha qaror chiqarish uchun baholashdan aniq ajratilishi kerak. O‘rganilayotgan dasturda qatnashish va tadqiqot ma’lumotlarini yig‘ishda ixtiyoriy ishtirok etish farqlanadi; dasturning o‘z shartlari alohida tushuntiriladi.

Kompensatsiya mutanosib va shaffof bo‘lishi lozim. Ishtirokni to‘xtatish uchun jarima qo‘llanmaydi; avval sarflangan vaqt va qilingan xarajatlar uchun tegishli to‘lov barcha jarayonlarni yakunlashga bog‘lanmasligi kerak. Erkin tanlovga putur yetkazadigan haddan tashqari rag‘batlar yaratilmaydi.

8. Avval yig‘ilgan va ikkilamchi ma’lumotlar

Shaxsga doir ma’lumotlar, ish materiallari, yozuvlar, intervyular, tasvirlar yoki raqamli izlardan qayta foydalanishda mualliflar yo‘l qo‘yiladigan asosni belgilaydilar va dastlabki shartlarga moslikni tekshiradilar. Tatbiq etiladigan talablarga qarab quyidagilar asos bo‘lishi mumkin:

• muayyan yangi foydalanishni qamrab oluvchi dastlabki rozilik;
• yangi rozilik;
• vakolatli etik organning tegishli qarori, jumladan, yo‘l qo‘yiladigan ozod etish;
• zarur kafolatlar bilan ta’minlangan boshqa qonuniy va etik jihatdan asoslangan sabab.

Etik ma’qullashning o‘zi yopiq materiallardan foydalanish huquqini yaratmaydi va ma’lumotlarga ishlov berish uchun talab etiladigan huquqiy asos o‘rnini bosmaydi. Ma’lumotlar egasining ruxsati ham rozilik cheklovlari va ishtirokchilar himoyasini tekshirish zaruratini bekor qilmaydi.

Sud hujjati, post yoki ma’lumotlar to‘plamining ochiqligi ularni birlashtirish, profillash yoki qayta nashr etishga cheklanmagan ruxsat degani emas. Dastlabki kontekst, kutiladigan maxfiylik, manba cheklovlari, shaxsni qayta aniqlash imkoniyati va uchinchi shaxslar uchun xavflar hisobga olinadi.

Yangi foydalanish dastlabki rozilik doirasidan chiqsa, undan oldin talab etiladigan qayta rozilik yoki yo‘l qo‘yiladigan muqobil tartib haqidagi vakolatli qaror olinadi. Yangi intervyular yo‘qligi shaxsga doir ma’lumotlardan foydalaniladigan tadqiqot uchun avtomatik ravishda «tatbiq etilmaydi» deb yozishga asos emas.

9. Rozilikni qaytarib olish

Rozilik berilishidan oldin ishtirokchiga qatnashishni qanday to‘xtatish, ma’lumotlardan keyingi foydalanish yoki hali amalga oshmagan nashrga rozilikni qanday qaytarib olish, kimga murojaat qilish va amaldagi haqiqiy cheklovlar tushuntiriladi. Kelgusidagi ishtirokni tugatish va avval yig‘ilgan ma’lumotlarni chiqarib tashlash alohida ko‘rib chiqiladi.

Qayta tiklab bo‘lmaydigan anonimlashtirish yoki umumlashtirishdan so‘ng muayyan shaxsga tegishli ma’lumotlarni ajratib olish imkonsiz bo‘lishi mumkin. Nashr etilgan materiallarning barcha tarqalgan nusxalarini o‘chirish va’da qilinmaydi. Bu cheklovlar asoslanib, oldindan tushuntiriladi; ixtiyoriy belgilangan muddat yoki nashr etilganlikning o‘zi ishtirokchining tatbiq etiladigan huquqlarini bekor qilmaydi.

So‘rov asossiz kechiktirilmasdan ko‘rib chiqiladi, qaror hujjatlashtiriladi va ishtirokchiga bajarilgan harakatlar yoki cheklovlarning aniq sabablari bildiriladi. Imkon bo‘lsa, keyingi foydalanish to‘xtatiladi va tegishli ma’lumotlar tatbiq etiladigan talablarga muvofiq o‘chiriladi yoki chiqarib tashlanadi. Rozilik olingani va qaytarib olingani haqidagi zarur xizmat yozuvi faqat tegishli asos bilan, kirish cheklangan holda saqlanadi.

Shaxsni aniqlash mumkin bo‘lgan material allaqachon nashr etilgan bo‘lsa, mualliflar zudlik bilan tahririyatga murojaat qiladilar. Tahririyat ilmiy nashr qaydlarining shaffofligini saqlagan holda xavfni, kirishni cheklash, tuzatish yoki boshqa asoslangan choralarni baholaydi. Rozilikni qaytarib olish maqolani avtomatik qaytarib olishni anglatmaydi, biroq nashr etilganligi sababli bunday so‘rov e’tiborsiz qoldirilmasligi kerak.

10. Qo‘lyozmadagi majburiy bayonotlar

Tegishli hollarda qo‘lyozmada quyidagilar haqida ma’lumot bo‘lishi kerak:

• etik ma’qullash yoki uning talab etilmaganiga aniq asos;
• rozilik olingani, shakli va tartibi yoxud ozod etish yoki boshqa yo‘l qo‘yiladigan tartibning asosi;
• shaxsni aniqlash mumkin bo‘lgan materiallarni nashr etishga alohida rozilik yoki uning tatbiq etilmasligi asosi;
• ma’lumotlarning mavjudligi, nazorat ostida kirish shartlari va asoslangan cheklovlar;
• maxfiylik, anonimlashtirish yoki psevdonimlashtirish va ma’lumotlarni qaytarib olishning muhim cheklovlari.

Tatbiq etilmaslik namunasi

Xabardor qilingan holda rozilik: Tatbiq etilmaydi. Ish [nazariy / metodologik] tahlil bo‘lib, odamlar bilan tadqiqot doirasidagi muloqotni yoki shaxsga doir ma’lumotlardan foydalanishni o‘z ichiga olmaydi.

Ikkilamchi ma’lumotlar uchun namuna

Xabardor qilingan holda rozilik: Avval yig‘ilgan [ma’lumotlar tavsifi]dan foydalanildi. Ulardan yangi roziliksiz foydalanish asosi: [aniq asos va, tegishli bo‘lsa, vakolatli organ]. Himoya choralari va kirish cheklovlari: [tavsif].

Bular universal deklaratsiyalar emas, namunalardir. Mualliflar bayonotni faktlarga mos tanlaydilar, muhim istisnolarni oshkor qiladilar va uni hujjatlar, usullar hamda ma’lumotlarning mavjudligi haqidagi bayonot bilan muvofiqlashtiradilar. Yakuniy maqolada ismlar yo‘qligining o‘zi ishtirok etishga rozilik talab etilmaganini anglatmaydi.

11. Talablarga rioya qilmaslik

Tahririyat rozilik tasdig‘i, ishlatilgan axborot shakli, ozod etish qarori yoki ma’lumotlarni himoya qilish tavsifini so‘rashi mumkin. Avvalo bo‘sh namunalar, shaxssizlantirilgan yoki tegishli qismlari yopilgan nusxalar taqdim etiladi; shaxsni aniqlash mumkin bo‘lgan hujjatlar faqat zarur bo‘lganda, yo‘l qo‘yiladigan asosda va kelishilgan xavfsiz usulda uzatiladi. Imzolangan roziliklar ochiq ilovalar yoki repozitoriylarga yuklanmaydi.

Zarur rozilikni olmaslik, uni qalbakilashtirish, noto‘g‘ri bayon qilish yoki ma’lumotlarni nomaqbul oshkor etish quyidagi choralarga olib kelishi mumkin:

• tushuntirish va tasdiqlovchi hujjatlarni so‘rash;
• bayonotlarni tuzatish yoki keraksiz identifikatorlarni olib tashlashni talab qilish;
• ko‘rib chiqishni to‘xtatib turish, qo‘lyozmani rad etish yoki qabul qilish qarorini bekor qilish;
• tegishli muassasa yoki vakolatli etik organga murojaat qilish;
• nashrdan keyin — tuzatish, tahririy xavotir bildirish, maqolani qaytarib olish yoki boshqa mutanosib chora;
• holatni jurnalning Qoidabuzarliklar haqidagi arizalarni ko‘rib chiqish siyosati asosida ko‘rib chiqish.

Identifikatorlarni olib tashlash yoki keyinroq rozilik olish tadqiqotni o‘tkazishdagi buzilishni avtomatik bartaraf etmaydi. Choralar dalillar, buzilish xususiyati va odamlar uchun xavfga qarab belgilanadi. Mualliflarga javob berish uchun oqilona imkoniyat yaratiladi; shoshilinch xavf bo‘lsa, tahririyat ko‘rib chiqish tugashidan oldin asoslangan vaqtinchalik himoya choralarini qo‘llashi mumkin.

Manfaatlar to‘qnashuviga ega shaxs tegishli holat bo‘yicha qaror chiqarmasligi kerak. Shikoyat va apellatsiyalar Shikoyatlar va apellatsiyalarni ko‘rib chiqish siyosati asosida ko‘riladi. Maxfiylik himoya qilinadi; muallifning nashrdan voz kechishi asoslangan qoidabuzarlik xabarini ko‘rib chiqishni avtomatik to‘xtatmaydi.

12. Siyosatni boshqarish

Ushbu siyosat tasdiqlangandan keyin «Kriminologiya (O‘zbekiston)» jurnalining rasmiy veb-saytida e’lon qilingan sanadan kuchga kiradi. E’lon qilish va o‘zgartirishlarning haqiqiy sanalari ko‘rsatiladi; yangi tahrir avval bajarilgan tadqiqotlarda talablarga rioya qilinganini orqaga qarab tasdiqlamaydi.

Siyosatni qo‘llash va qayta ko‘rib chiqish uchun tahririyat javobgar. Jurnalning ta’sischisi va noshiri — O‘zbekiston Respublikasi Kriminologiya tadqiqot instituti. Rozilikka oid masalalarni ko‘rib chiqishda tahririy mustaqillik, maxfiylik va manfaatlar to‘qnashuvini boshqarish qoidalariga rioya etiladi.

Savollar va xabarlar institutning aloqa manzili orqali tahririyatga yuboriladi: info@uzkti.uz. Dastlabki murojaatda masala tavsifi va qo‘lyozma yoki maqola identifikatori yetarli. Nozik ma’lumotlar va imzolangan shakllar faqat zarur hajm hamda xavfsiz uzatish usuli kelishilgandan so‘ng yuboriladi.

Siyosat tatbiq etiladigan talablar va tadqiqot etikasi rivojini hisobga olgan holda qayta ko‘rib chiqiladi. Etik nazoratga oid COPE asosiy amaliyotlari hamda ESRC tadqiqot etikasi bo‘yicha qo‘llanmasi yo‘nalish sifatida xizmat qiladi.