1. Tadqiqot halolligi

Mualliflar quyidagilarga majbur:

• tadqiqot g‘oyasi, usullar, manbalar, ma’lumotlar, natijalar va cheklovlarni aniq tavsiflash;
• fabrikatsiya, falsifikatsiya va materialni chalg‘ituvchi tarzda qayta ishlashga yo‘l qo‘ymaslik;
• originallik, iqtibos keltirish va qayta foydalanishni oshkor etish qoidalariga rioya qilish;
• faqat mezonlarga javob beradigan mualliflarni ko‘rsatish va yakuniy qo‘lyozmani kelishish;
• moliyalashtirish, manfaatlar to‘qnashuvi va sun’iy intellektdan muhim foydalanishni oshkor qilish;
• materiallar, dasturiy ta’minot va ma’lumotlar uchun zarur huquq va ruxsatlarni olish;
• tadqiqotning tekshiriladigan tarixini ruxsat etilgan saqlash tartibida saqlash;
• tadqiqot xulosalari, baholovchi mulohazalar va aniqlangan faktlarni farqlash.

To‘qima intervyular, ishtirokchi javoblarini almashtirish, sud qarorlariga yolg‘on havolalar, soxta ruxsatlar va buyurtmachi manfaati uchun natijalarni yashirish mumkin emas. Korrelyatsiya asossiz sababiy ta’sir, modeldagi xavf aniqlangan ayb, ro‘yxatga olingan jinoyatchilik esa barcha sodir etilgan qilmishlarning to‘liq manzarasi deb ko‘rsatilmaydi.

Tadqiqotchining baholanayotgan dasturni ishlab chiqish yoki amalga oshirishdagi ishtiroki, ishtirokchilar bilan xizmat munosabatlari hamda buyurtmachining kirish, tahlil va nashrdagi roli oshkor etiladi. Muassasa, siyosat yoki huquqni qo‘llash amaliyotining asoslangan tanqidi ilmiy va etik mezonlar bo‘yicha baholanadi.

2. Etik ma’qullash va nazorat

Etik baholashni talab qiladigan tartib-taomillar boshlanishidan oldin mualliflar vakolatli mustaqil qo‘mita yoki boshqa vakolatli organning qarorini oladilar. Ko‘rib chiqish darajasi tegishli qoidalar, ma’lumot xususiyati, aralashuv va xavfga bog‘liq. Anketa, onlayn so‘rov, ekspert intervyusi, o‘quv loyihasi yoki ikkilamchi tahlil avtomatik ravishda baholashdan ozod qilinmaydi.

Quyidagilar alohida e’tibor talab qiladi:

• insonlar ishtiroki, ularning xulqini kuzatish yoki shaxsni aniqlash mumkin bo‘lgan ma’lumotlardan foydalanish;
• qamoqda saqlash, jazoni ijro etish yoki xizmatga bog‘liqlik sharoitidagi tadqiqotlar;
• zo‘ravonlik, viktimizatsiya, noqonuniy faoliyat va boshqa sezgir holatlar haqidagi ma’lumotlar;
• yashirin kuzatuv, maqsadni to‘liq ochmaslik va odatiy rozilikdan chetga chiqishlar;
• huquqlar, xizmatlar, nazorat yoki xavfsizlikka ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan aralashuvlar;
• maqola mavzusiga aloqador bo‘lsa biologik materiallar, hayvonlar va maxsus xavfsizlik talablariga ega tartib-taomillar.

Qo‘lyozmada organ nomi, sana, berilgan bo‘lsa qaror yoki protokol raqami va ma’qullash doirasi keltiriladi. Protokolning muhim o‘zgarishlari va zarur qo‘shimcha kelishuvlar ko‘rsatiladi. Qaror amalda o‘tkazilgan ish, uning ishtirokchilari, joyi va tartiblariga tegishli bo‘lishi kerak.

Ma’qullash, ko‘rib chiqishning muayyan turidan rasmiy ozod qilish va formal ma’qullash talabining qo‘llanmasligi farqlanadi. Muassasaning o‘z qo‘mitasi yo‘qligi avtomatik ozodlik emas: zaruratda tegishli vakolatli organga murojaat qilish yo‘li topiladi. Tahririy taqriz oldindan etik ko‘rib chiqishni almashtirmaydi.

Ma’qullash olingan bo‘lsa

Tadqiqot [organning to‘liq nomi] tomonidan ma’qullangan, qaror [berilgan bo‘lsa raqam], [sana], protokol [identifikator yoki tavsif]. Ma’qullash [ishtirokchilar, ma’lumotlar va tartiblar]ni qamrab oladi. Protokol o‘zgarishlari: [kelishilgan o‘zgarishlar yoki ular yo‘qligi].

Ozod qilish berilgan bo‘lsa

[Vakolatli organ] [ish tavsifi] uchun [ko‘rib chiqishning aniq turi]dan [qoida va qaror, sana, mavjud bo‘lsa raqam] asosida ozod qilishni belgilagan. Ozod qilish shartlari: [shartlar]. Bu qaror rozilik olishdan ozod qilishni [o‘z ichiga oladi / o‘z ichiga olmaydi].

Formal ma’qullash talab qilinmasa

Formal etik ma’qullash talab etilmaydi: ish [tadqiqot va manbalar xususiyati]dan iborat va [mavjud bo‘lmagan tartiblar yoki ma’lumotlar]ni qamrab olmaydi. Asos: [tegishli talablar yoki vakolatli organ qarori]. Etik xavflar va himoya choralari: [tegishli bo‘lsa tavsif].

Namunalar haqiqiy hujjat va holatlar asosida to‘ldiriladi. Qaror sanasini orqaga o‘zgartirish yoki keyingi ko‘rib chiqishni oldindan ma’qullash deb ko‘rsatish mumkin emas. Zarur ma’qullash bo‘lmagan bo‘lsa, bu tahririyatga bildiriladi; keyingi xat buzilishni avtomatik bartaraf etmaydi. Faktlar va tadqiqot vaqtida amal qilgan talablar ko‘rib chiqiladi.

3. Insonlar ishtiroki va shaxsga doir ma’lumotlar

Jalb qilish va tadqiqot tartiblari ishtirokchi hamda unga aloqador shaxslar uchun xavflarni hisobga olishi kerak. Ishtirokdan oldin quyidagilar haqida tushunarli ma’lumot beriladi:

• tadqiqotchi, tashkilot, maqsad va ishtirok xususiyati;
• davomiylik, tartiblar, yozib olish va materialdan kutilayotgan foydalanish;
• ehtimoliy xavflar, kutiladigan foyda va shaxsiy foyda kafolati yo‘qligi;
• ixtiyoriylik, savollarni o‘tkazib yuborish va ishtirokni to‘xtatish;
• maxfiylik va uning chegaralari, saqlash, qayta foydalanish va ma’lumot uzatish;
• nazarda tutilgan bo‘lsa haq yoki xarajatlarni qoplash;
• savollar uchun aloqa va muammo haqida xavfsiz xabar berish yo‘li.

Tushunganlik tekshiriladi, vaqt va tushunarli til yoki boshqa yordam vositalari taqdim etiladi. Qaramlik, nogironlik yoki guruhga mansublik ishtirok haqida qaror qila olmaslikni avtomatik anglatmaydi; ehtiyoj va qobiliyat vaziyatga qarab baholanadi.

Voyaga yetmaganlar va qaror qabul qilish qobiliyati cheklangan shaxslar uchun qonuniy vakillarning zarur roziliklari olinadi va tegishli talablar asosida ishtirokchining o‘z roziligi yoki noroziligi hisobga olinadi. Maktab, muassasa, jamoa yoki rahbar ruxsati o‘z-o‘zidan individual rozilikni almashtirmaydi. Chetga chiqishlar tegishli asos talab qiladi.

Zo‘ravonlik yoki odam savdosidan jabrlanganlar bilan ishlashda ruhiy jarohat tajribasini hisobga oladigan savollar, tanaffus qilish, intervyuni to‘xtatish va kuchli ruhiy bezovtalikda yordam olish imkoniyati nazarda tutiladi. Faqat zarur ma’lumot yig‘iladi; shaxsni aniqlash kalitlari alohida himoyalanadi. Ma’lumotni qaytarib olish muddatlari va cheklovlari, jumladan qaytarib bo‘lmaydigan anonimlashtirishdan keyin o‘chirish imkonsizligi va nashrdan keyingi ayrim cheklovlar oldindan tushuntiriladi.

4. Xabardor qilingan holdagi rozilik va nashrga rozilik

Rozilik faqat imzo emas, ongli jarayondir. U tegishli tartiblardan oldin olinadi va amaldagi qoidalar hamda etik qaror ruxsat etgan shaklda hujjatlashtiriladi. Maqsad, xavf yoki ma’lumotdan foydalanish sezilarli o‘zgarsa, qayta rozilik olish zarurati baholanadi.

Yozma shakl odatda afzal, ammo qo‘shimcha identifikatsiya xavfini keltirib chiqarishi mumkin. Asoslangan og‘zaki yoki boshqa tartib zarur kelishuv va hujjatlashtirish bilan mumkin. Imzodan ozod qilish xabardor qilingan holdagi rozilikdan ozod qilish emas; etik ko‘rib chiqishdan ozodlik ham rozilikni avtomatik bekor qilmaydi.

Tanib bo‘ladigan fotosurat, audio, video, iqtibos yoki muayyan inson tavsifi nashr etilganda, talab qilinsa mualliflar nashrga alohida rozilik oladilar va oshkor etiladigan materialni ko‘rsatadilar yoki tushuntiradilar. Ishtirok, ma’lumotni repozitoriyga joylashtirish va shaxsni aniqlovchi materialni nashr etishga rozilik alohida ko‘riladi. Rozilik ortiqcha oshkor etish yoki nomaqbul xavfni oqlamaydi.

Ishtirokka rozilik bayonoti

[Tartiblar]dan oldin ishtirokchilarga [maqsad, xavflar, ma’lumotlar va huquqlar] haqida axborot berildi va ular [yozma / hujjatlashtirilgan og‘zaki / boshqa ruxsat etilgan] shaklda xabardor qilingan holda rozilik bildirdilar. Tartib [usul] orqali hujjatlashtirildi. Qo‘shimcha roziliklar yoki ozod qilishlar: [tegishli bo‘lsa ma’lumot va asos].

Nashrga rozilik bayonoti

[Shaxsni aniqlash mumkin bo‘lgan material tavsifi]ni nashr etish uchun [tegishli talablarga ko‘ra ishtirokchining o‘zi va/yoki vakolatli vakil]dan zarur rozilik olingan. Rozilik oshkor etiladigan ma’lumot va uni umumfoydalanishdagi maqolaga kiritishni qamrab oladi.

Rozilikdan ozod qilish yoki uning tartibini o‘zgartirish tegishli foydalanishdan oldin aniq etik va huquqiy asosga ega bo‘lishi kerak. Qulaylik, ma’lumotning katta hajmi yoki anonimlik va’dasi o‘z-o‘zidan yetarli asos emas. Ism va imzolar tushirilgan shakllar ochiq maqolaga ilova qilinmaydi; tahririy tekshiruv uchun avval bo‘sh namuna yoki xavfsiz tasdiq beriladi.

5. Hayvonlar ishtirokidagi tadqiqotlar

Ushbu qoida faqat jurnal mavzusiga kiradigan va amalda hayvonlardan foydalanadigan ishlarga, masalan, xizmat hayvonlari yoki shafqatsiz munosabatga oid tegishli tadqiqotlarga qo‘llanadi. U jurnal predmet doirasini kengaytirmaydi va hayvonlar haqidagi har qanday ish ularda o‘tkazilgan tajriba degani emas.

Ruxsat talab qiladigan tartiblar boshlanishidan oldin vakolatli organ ma’qullashi olinadi. Organ nomi, sana, mavjud bo‘lsa raqam, tegishli standart, ilmiy asos va hayvonlar farovonligi choralari ko‘rsatiladi. Mumkin bo‘lgan muqobillar, asoslangan eng kam hayvon soni va og‘riq, azob hamda stressni kamaytiruvchi usullar ishlatiladi.

Hayvonlarda o‘tkazilgan eksperimental tadqiqotlar tegishli ARRIVE 2.0 tavsiyalari hisobga olinib tavsiflanadi. E’lon qilingan qarorlar yoki shafqatsiz munosabat statistikasini tahlil qilish haqiqiy dizayni bo‘yicha baholanadi. Biologik materiallarda kelib chiqish, ruxsat va xavfsizlik alohida tasdiqlanadi; inson materiallariga oid talablar hayvonlarda ishlash ruxsati bilan almashtirilmaydi.

6. Eksperimental, dala va muassasalardagi tadqiqotlar

Ishdan oldin muassasa, insonlar, hudud, qaydlar va texnik tizimlarga kirish uchun zarur ruxsatlar olinadi. Bu ruxsatlar talab etiladigan etik ma’qullash va rozilikni almashtirmaydi. Tadqiqot maqsadi tezkor tadbir o‘tkazish, ishlarga aralashish yoki ruxsat etilgan kirishdan tashqari yopiq ma’lumot olish vakolatini yaratmaydi.

Dizayn quyidagilarni nazarda tutadi:

• tegishli bo‘lsa aralashuv, taqqoslash va ishtirokchilarni taqsimlash tartibini asoslash;
• huquqlar, xizmatlar, nazorat va boshqa aloqador shaxslarga oqibatlarni baholash;
• tadqiqotchilar, tarjimonlar va boshqa ijrochilarni tayyorlash;
• intervyu, kuzatuv va dala ishlari uchun xavfsiz sharoit;
• xavfli tartibni to‘xtatish, hodisaga javob berish va yordam ko‘rsatish qoidalari;
• muhim chetga chiqishlar, zarar va tadqiqot sharoiti o‘zgarishlarini qayd etish.

Profilaktika dasturi yoki xizmat amaliyotini baholash ma’lumot yig‘ishga majburlashdan ajratiladi. Insonni taqqoslash guruhiga kiritish uchun unga tegishli huquq yoki xizmatdan mahrum qilish mumkin emas. Tasodifiy taqsimlashga asoslangan, sinov va boshqa aralashuvlar uchun ilmiy va etik asos, xavflarni kuzatish tartibi va tegishli bo‘lsa talab etiladigan ro‘yxatga olish ochiladi. Zarur o‘zgarishlar oldindan kelishiladi; bevosita zararni oldini olish uchun shoshilinch harakatlar bundan mustasno bo‘lib, ular haqida keyin tegishli tartibda xabar beriladi.

7. Kriminologik tadqiqotlarning o‘ziga xos xavflari

Mualliflar ishtirok va nashrning ehtimoliy huquqiy, ijtimoiy, ruhiy va jismoniy oqibatlarini, jumladan quyidagilarni baholaydilar:

• qamoq, jazo, nazorat yoki xizmatga bog‘liqlik sharoitidagi bosim;
• qayta ruhiy jarohat, qasos, tamg‘alash va joylashuvni oshkor etish;
• ish tafsilotlari, iqtiboslar, tasvirlar yoki belgilar yig‘indisi orqali identifikatsiya;
• bevosita xavf, zo‘ravonlik yoki maxfiylik chegaralariga ta’sir qiladigan boshqa holatlar aniqlanishi;
• yashirin kuzatuv, aldov, raqamli profillash va bazalarni birlashtirish;
• shaxs yoki jamoani xato ravishda xavf toifasiga kiritish;
• natijalardan zarar, noqonuniy kuzatuv yoki zaifliklarni oshkor etish uchun foydalanish.

Qamoqda yoki nazorat ostida bo‘lgan shaxslar. Erkin qaror va jazolarsiz rad etish imkonini ta’minlovchi choralar tavsiflanadi. Tadqiqotchilar ma’lumot yig‘ishga rozilik evaziga jazoni yengillashtirish, protsessual ustunlik yoki sharoitni yaxshilashni va’da qilmaydilar. Tegishli xizmat va qonuniy imtiyozlarni olish tadqiqotda ishtirok etishdan ajratiladi. Imkon qadar jalb qilish va rozilikni ishtirokchi ustidan vakolatli qaror qabul qilmaydigan shaxs tashkil etadi; tovon haddan tashqari bosim yaratmasligi kerak.

Maxfiylik chegaralari. Tegishli cheklovlar bo‘lsa, mutlaq sir saqlash va’da qilinmaydi. Yig‘ishdan oldin jiddiy xavf yoki majburiy oshkor etishda vakolatli yordamga murojaat qilish tartibi belgilanadi: kimga, qanday asosda va eng kam qanday hajmda ma’lumot berish mumkinligi. Ishtirokchilarga bu chegaralar tushuntiriladi; xavfni oshirmasa imkon qadar uzatish haqida ham bildiriladi. Huquqbuzarlik haqidagi har qanday hikoyani xabar qilishning universal majburiyati belgilanmaydi.

Yashirin va raqamli usullar. Yashirin kuzatuv, to‘liq axborot bermaslik va yangi roziliksiz ikkilamchi foydalanish zaruratni asoslash, ruxsat etilgan asos va tegishli oldindan baholashni talab qiladi. Kamroq aralashadigan muqobillar va ruxsat etilsa ishtirokchilarga keyinchalik tushuntirish ko‘rib chiqiladi. Profil yoki xabarning ochiqligi tadqiqotga cheklanmagan rozilik deb olinmaydi; xususiylikka oid kutilmalar, qidiruvda topiladigan iqtiboslar, platforma qoidalari va identifikatsiya xavfi hisobga olinadi. Ilmiy vazifa bahonasida kirish nazoratini chetlab o‘tish mumkin emas.

Nashr xavfsizligi. Muhim himoya qarorlari usulni baholash mumkin bo‘ladigan, ammo himoyalangan shaxslar, joylar yoki zararli foydalanishga yo‘l ochuvchi tafsilotlarni ochmaydigan tarzda tavsiflanadi. Xavfli tafsilotlarni cheklash asoslanadi va ilmiy xatolarni yashirish uchun ishlatilmaydi. Materiallar ruxsat etilmagan sun’iy intellekt xizmatlariga uzatilmaydi; alohida sun’iy intellekt siyosati amal qiladi.

8. Ekologik mas’uliyat va dala ishlari uchun ruxsatlar

Ekologik jinoyatlar, resurslardan noqonuniy foydalanish va boshqa dala loyihalarida mahalliy aholi, tadqiqotchilar va axborot beruvchilar xavfsizligi, kirish huquqlari hamda faoliyatning atrof-muhitga ta’siri hisobga olinadi.

Zaruratda mualliflar:

• hududda ishlash, namuna olish, uskunalardan foydalanish va materiallar bilan ishlash ruxsatlarini oladilar;
• tabiatga ta’sirni baholaydilar, chiqindilar, ifloslanish va yashash muhitining buzilishini kamaytiradilar;
• tegishli biologik, kimyoviy va boshqa xavfsizlik qoidalariga rioya qiladilar;
• himoyalanadigan obyektlar va axborot beruvchilar joylashuvini zaruratsiz ochmaydilar;
• muhim xavflar, hodisalar va cheklovlarni hujjatlashtiradilar.

Mahalliy rahbar ma’qullashi talab qilinadigan inson roziligi yoki boshqa guruhlar huquqlarini almashtirmaydi. Nashr hudud yoki jamoani asossiz tamg‘alamasligi kerak; umumlashtirishlar dalillar va tanlanma chegaralariga mos bo‘ladi.

9. Ma’lumotlar va metodologiya shaffofligi

Usullar, tanlanma, manbalar, tahlil mezonlari, vositalar, dastur versiyalari, farazlar va cheklovlar ilmiy baholashga yetarli tavsiflanadi. Shaffoflik natijaga ta’sir qiladigan tadqiqot qarorlari, protokoldan chetga chiqishlar va buyurtmachi rolini qamrab oladi; u himoyalangan shaxsga doir ma’lumotni ochishni talab qilmaydi.

Saqlash, nazoratli taqdim etish va foydalanish imkoniyati haqidagi bayonot Ma’lumotlar va tadqiqot natijalarining qayta hosil qilinishi siyosati bilan tartibga solinadi. Rozilik, ruxsatlar va foydalanish tartibi amaldagi qayta ishlash va uzatishni qamrab olishi kerak. Shaxssizlantirishda qayta identifikatsiya xavfi, jumladan kichik guruhlar, xaritalar, ilovalar va metama’lumotlarda baholanadi.

Fabrikatsiya, muhim natijalarni tanlab yashirish va dastlabki ma’lumotni bildirmasdan sintetik ma’lumot bilan almashtirish taqiqlanadi. Sun’iy intellekt, shaxssizlantirish yoki umumlashtirish ilmiy ma’noni buzishni oqlamaydi. Kirish qonuniy cheklansa, ruxsat etilgan tekshirish yo‘llari tavsiflanadi; ochiq to‘plam yo‘qligi o‘z-o‘zidan qoidabuzarlikni isbotlamaydi.

10. Majburiy bayonotlar

Qo‘lyozmada quyidagilar bo‘yicha tegishli bayonotlar bo‘ladi:

• etik ma’qullash, ozod qilish yoki asoslangan qo‘llanmaslik;
• xabardor qilingan holdagi rozilik va undan ruxsat etilgan chetga chiqishlar;
• shaxsni aniqlash mumkin bo‘lgan materiallarni nashr etishga rozilik;
• moliyalashtirish va homiy roli;
• manfaatlar to‘qnashuvi, jumladan xizmat va institutsional munosabatlar;
• mualliflar hissasi;
• ma’lumotlardan foydalanish imkoniyati va cheklovlar;
• maxsus siyosat bo‘yicha sun’iy intellektdan foydalanish;
• ruxsatlar, litsenziyalar va muhim xavfsizlik choralari.

Moliyalashtirish va manfaatlar to‘qnashuvi, jumladan ular yo‘qligi jurnal qoidalari bo‘yicha ko‘rsatiladi. «Qo‘llanmaydi» faqat haqiqiy dizaynga muvofiq ishlatiladi. Yakuniy maqolada shaxsni aniqlovchi axborot yo‘qligi dastlabki ma’lumot yig‘ish baholash yoki rozilik talab qilmaganini anglatmaydi.

Bayonotlar usullar, hujjatlar va topshirish shakllariga mos keladi; yozishmalar uchun mas’ul muallif hammualliflardan to‘liq ma’lumot olinishini ta’minlaydi. Shaxssizlantirilgan qo‘lyozmada etik baholash uchun yetarli axborot qoladi; mualliflarni tanitadigan qo‘mita yoki muassasa tafsilotlari zaruratda muharrirga alohida beriladi va nashr versiyasida ruxsat etilgan hajmda tiklanadi. Bunda ishtirokchilar identifikatorlari ochilmaydi.

11. Tahririy baholash va shubhalarni ko‘rib chiqish

Muharrirlar va taqrizchilar bayonotlarning haqiqiy tadqiqotga mosligini baholaydilar. Zaruratda jurnal quyidagilarni so‘raydi:

• qo‘mita qarori, ruxsat yoki ozod qilish tasdig‘i;
• ishtirokchi uchun axborot varag‘i va rozilik shaklining bo‘sh namunasi;
• protokol, jalb qilish tavsifi, xavfni baholash va javob berish tartibi;
• ruxsat etilgan kirish tartibidagi aniq tasdiqlovchi materiallar;
• muassasa, qo‘mita yoki boshqa vakolatli organ izohi.

Shaxsiy imzolar va ishtirokchi tafsilotlari ochiq ilovalarga kiritilmaydi. Avval shaxssizlantirilgan hujjat va tasdiqlar ishlatiladi; shaxsni aniqlovchi materiallarga kirish faqat zarurat va tegishli asos bo‘lganda kelishiladi. Tekshiruv materiallari maxfiylik qoidalari bo‘yicha himoyalanadi.

Jurnal qo‘mitani almashtirmaydi va o‘tgan tadqiqotga orqaga qarab ma’qullash bermaydi. Qo‘mitaning haqiqiy qarori uning doirasiga kirmagan jiddiy muammo yoki amaldagi tartiblar nomuvofiqligini ko‘rib chiqishga to‘sqinlik qilmaydi. Ko‘rib chiqish to‘xtatilishi mumkin; nomaqbul xavf yoki bartaraf etib bo‘lmaydigan etik nuqson asoslangan rad etishga olib kelishi mumkin.

Muharrir, Bosh muharrir, institut yoki homiyga oid ishlar manfaatdor tomon nazoratisiz mustaqil vakolatli shaxsga topshiriladi. Qoidabuzarlik gumoni tekshiriladi, aniqlangan fakt deb e’lon qilinmaydi. Mualliflar va halol murojaatchilar asossiz bosimdan himoyalanadi.

12. Siyosatga rioya qilmaslik

Yetarli bo‘lmagan izoh aniqlashtirishni talab qilishi mumkin; zarur rozilik yo‘qligi, soxta ma’qullash, jiddiy asossiz zarar yoki falsifikatsiya Qoidabuzarliklar haqidagi arizalarni ko‘rib chiqish siyosati bo‘yicha ko‘riladi. Dalillar, muammo xususiyati va oqibatlari hamda tadqiqot vaqtida amalda bo‘lgan qoidalar hisobga olinadi.

Mumkin bo‘lgan choralar:

• izoh va hujjatlarni so‘rash;
• ko‘rib chiqishni to‘xtatish va mustaqil tekshiruv;
• yetarli asosda qo‘lyozmani rad etish yoki qabul qarorini bekor qilish;
• muassasa, qo‘mita, moliyalashtiruvchi tashkilot yoki vakolatli organga murojaat;
• nashrdan keyin holatga qarab tuzatish, xavotir bayonoti yoki retraksiya;
• oshkor etilishi zarar keltiradigan ma’lumotga kirishni shoshilinch cheklash va qarorni hujjatlashtirish.

Mualliflarga odatda yakuniy qarordan oldin shubhalarning aniq tavsifi va javob berish uchun oqilona imkoniyat beriladi. Shoshilinch himoya choralari va istisnolar asoslanadi. Matnni tuzatish mazmuniy muammoni hal qilmasa yetarli emas; sonli natijalar aniq bo‘lsa ham etik nomaqbullik retraksiya talab qilishi mumkin.

Onlayn maqola nashr etilgan hisoblanadi. O‘zgarishlar zararli oshkor etilgan ma’lumotni takrorlamasdan kuzatiladigan tarixni saqlaydi. Qo‘lyozmani qaytarib olish alohida tekshiruvni avtomatik tugatmaydi. Shikoyatlar va asoslangan apellatsiyalar jurnalning maxsus siyosati bo‘yicha alohida yig‘imsiz ko‘riladi.

13. Siyosatni boshqarish

Bosh muharrir siyosat qo‘llanishini tashkil etadi, o‘zi qatnashgan yoki manfaatlar to‘qnashuvi bo‘lgan ishlar bundan mustasno. Ta’sischi va nashriyot — O‘zbekiston Respublikasi Kriminologiya tadqiqot instituti — tahririy mustaqillikni saqlagan holda tashkiliy sharoitni ta’minlaydi. Tadqiqotchilar va ularning muassasalari ishni o‘tkazish va etik nazorat uchun mas’uliyatni saqlab qoladilar.

Siyosat tasdiqlanib saytda e’lon qilingach amal qiladi. Tasdiqlash, kuchga kirish va o‘zgarishlarning haqiqiy sanalari e’lon qilingan tahrirda ko‘rsatiladi; uch til versiyasi muvofiq yangilanadi. Yangi qoidalar ilgari ham amal qilgan deb ko‘rsatilmaydi. Qayta ko‘rib chiqishda usullar, ishtirokchilar himoyasi va tegishli talablar rivoji hisobga olinadi.

Aloqa: saytdagi amaldagi tahririyat kontaktlari; murojaatni yetkazish uchun ta’sischi va nashriyotning umumiy manzili — info@uzkti.uz. Birinchi xabarda ishtirokchilar ismlari, yopiq ishlar va imzolangan shakllarsiz masalani tavsiflash yetarli. Dalillar uchun xavfsiz kanal kelishiladi; manfaatlar to‘qnashuvida mustaqil ko‘rib chiqishga topshirish so‘raladi.

Siyosat nashr etikasi, mualliflik, manfaatlar to‘qnashuvi, taqriz, ma’lumotlar, sun’iy intellekt, qoidabuzarlik arizalari va apellatsiyalar qoidalari bilan birga qo‘llanadi. Umumiy yo‘nalishlar — COPE Core Practices va ESRC tadqiqot etikasi qo‘llanmasi. Xalqaro tavsiyalar tadqiqot xususiyatiga ko‘ra qo‘llanadi va tegishli yurisdiksiyaning aniq talablarini almashtirmaydi.