1. Siyosatning maqsadi

Ushbu siyosat «Kriminologiya (O‘zbekiston)» jurnalining boshqaruv tuzilmasi, vakolatlar taqsimoti, qarorlar uchun javobgarlik va tahririy mustaqillik kafolatlarini belgilaydi. Siyosat institutning ta’sischi, mas’ul ilmiy muassasa va noshir sifatidagi faoliyati bilan Bosh muharrir, tahririyat, Tahrir kengashi va Tahrir hay’ati o‘rtasidagi munosabatlarni tartibga soladi. Uning maqsadi jurnalning maqsadlari, ilmiy qamrovi, taqrizlash talablari va nashr etikasi siyosatlariga muvofiq adolatli, shaffof va mustaqil ilmiy hamda tahririy qarorlar qabul qilinishini ta’minlashdir.

2. Qo‘llanish doirasi

Ushbu siyosat quyidagilarga tatbiq etiladi:

• ta’sischiga;
• jurnal faoliyati uchun mas’ul ilmiy muassasaga;
• noshirga;
• Bosh muharrirga;
• Bosh muharrir o‘rinbosariga;
• tayinlangan bo‘lsa, bo‘lim muharrirlari va assotsiatsiyalashgan muharrirlarga;
• Muvofiqlashtiruvchi muharrirga;
• Tahrir kengashi va Tahrir hay’ati a’zolariga;
• taklif etilgan muharrirlarga;
• tahririy, texnik va ma’muriy xodimlarga;
• tahririy qaror qabul qilishda ishtirok etuvchi barcha shaxslarga.

Siyosat odatiy va maxsus sonlar, mavzuli to‘plamlar, taklif etilgan muharrirlar rahbarligidagi materiallar, tuzatishlar, maqolalarni qaytarib olish, tahririyatning xavotir bildiruvchi bayonotlari, apellyatsiyalar, shikoyatlar va boshqa tahririy faoliyatga tatbiq etiladi.

3. Tahririy boshqaruv tamoyillari

Jurnalning tahririy boshqaruvi quyidagi tamoyillarga asoslanadi:

1. tahririy mustaqillik;
2. ilmiy xolislik;
3. akademik erkinlik;
4. hisobdorlik va vakolatlarning aniq taqsimlanishi;
5. maxfiylik;
6. shaffoflik;
7. manfaatlar to‘qnashuvini aniqlash va boshqarish;
8. jurnal siyosatlarini adolatli va izchil qo‘llash;
9. ilmiy adabiyotning ishonchliligini himoya qilish;
10. ilmiy qarorlarni moliyaviy, institutsional, ma’muriy, siyosiy va tijorat manfaatlaridan ajratish.

4. Ta’sischi va mas’ul ilmiy muassasa

Jurnalning ta’sischisi, mas’ul ilmiy muassasasi va noshiri O‘zbekiston Respublikasi Kriminologiya tadqiqot instituti (keyingi o‘rinlarda — Institut) hisoblanadi. Ushbu vazifalarning birlashtirilishi ma’muriy vakolatlarni alohida qo‘lyozmalar bo‘yicha ilmiy qaror qabul qilish huquqi bilan birlashtirmaydi. Institut ta’sischilik va tashkiliy vazifalari doirasida:

• jurnalning institutsional va ilmiy rivojlanishini qo‘llab-quvvatlashi;
• zarur tashkiliy va akademik yordamni ta’minlashi;
• jurnalning strategik rivojlanishida qatnashishi;
• tegishli institutsional tartiblarga muvofiq nomzodlarni taklif qilishi yoki tahririy tayinlovlarni tasdiqlashi;
• jurnal faoliyatining uzluksizligi va ilmiy obro‘sini qo‘llab-quvvatlashi mumkin.

Ushbu vazifalar doirasida Institut va uning vakillari quyidagilarga haqli emas:

• alohida qo‘lyozmani qabul qilish yoki rad etishni talab qilish;
• tahririy qarorga ta’sir ko‘rsatish maqsadida taqrizchilarni tanlash;
• taqrizlashning maxfiy materiallariga aralashish;
• ilmiy jihatdan asoslangan natijalarni ilmiy bo‘lmagan sabablarga ko‘ra nashr etishga to‘sqinlik qilish;
• institutsional, siyosiy, moliyaviy yoki shaxsiy manfaatlardan kelib chiqib tahririy qarorlarga ta’sir ko‘rsatish.

5. Noshir

Institut noshirlik vazifalarini bajaradi hamda nashrlarni tayyorlash, tarqatish va saqlash uchun zarur resurslarni ta’minlaydi. Ushbu vazifalar vakolatli xodimlar yoki ijrochilar o‘rtasida ularga qo‘lyozmalarni ilmiy saralash vakolatini bermagan holda taqsimlanadi. Noshir quyidagilar uchun javobgar:

• jurnalning elektron nashriyot platformasi va veb-saytini qo‘llab-quvvatlash;
• materiallarni nashrga tayyorlash, raqamli nashr etish va tarqatish;
• jurnalning amaldagi kelishuvlariga muvofiq DOI ro‘yxatga olinishini va metama’lumotlar yuritilishini tashkil qilish;
• texnik aloqa va platformani qo‘llab-quvvatlash;
• tasdiqlangan ochiq foydalanish, mualliflik huquqi, litsenziyalash va raqamli arxivlash siyosatlarini texnik jihatdan amalga oshirish;
• jurnal haqidagi ma’lumotlarning aniqligi va ulardan foydalanish imkoniyatini ta’minlash;
• etik va nashrdan keyingi qarorlarni rasmiylashtirishda tahririyatga texnik yordam ko‘rsatish;
• to‘lovlarni boshqarish, reklama, homiylik va marketingni ilmiy qaror qabul qilishdan ajratish.

Noshir ilmiy bo‘lmagan sabablarga ko‘ra alohida qo‘lyozmani qabul qilmaydi, rad etmaydi, mazmunan o‘zgartirmaydi va uni nashr etishni talab qilmaydi. Maqolaga ishlov berish to‘lovining to‘lanishi, to‘lanmasligi yoki undan ozod etish, xarajatlarning Institut budjetidan qoplanishi, homiylik, reklama va boshqa moliyaviy manfaatlar taqrizlash yoki ilmiy qarorga ta’sir qilmaydi. To‘lov va imtiyoz shartlari «Mualliflik to‘lovlari» sahifasida ochiq ko‘rsatiladi; moliyaviy boshqaruv qo‘lyozma sifatini baholash o‘rnini bosmaydi. Texnik ijrochini jalb etish Institutni noshirlik faoliyati uchun javobgarlikdan ozod qilmaydi.

6. Bosh muharrir

Bosh muharrir jurnalning ilmiy va tahririy halolligi uchun umumiy javobgarlikni zimmasiga oladi. Bosh muharrir:

• jurnalning ilmiy va tahririy faoliyatiga rahbarlik qiladi;
• ilmiy yo‘nalish va rivojlanish ustuvorliklarini belgilaydi;
• tahririy mustaqillikni himoya qiladi;
• jurnal maqsadlari va ilmiy qamroviga rioya etilishini nazorat qiladi;
• taqrizlash va tahririy qaror qabul qilishni nazorat qiladi;
• qo‘lyozmalarni ko‘rib chiqish jarayonini olib borish uchun malakali muharrirlarni tayinlaydi;
• zarur bo‘lsa, mustaqil taqrizchilar va muharrirlarni tasdiqlaydi yoki tayinlaydi;
• bir-biriga zid taqrizlarni baholaydi va qo‘shimcha ekspertiza so‘rashi mumkin;
• murakkab ilmiy, etik, protsessual va nashrdan keyingi masalalar bo‘yicha qaror qabul qiladi;
• tuzatishlar, maqolalarni qaytarib olish, tahririyatning xavotir bildiruvchi bayonotlari va boshqa yangilanishlarni nazorat qiladi;
• qo‘lyozmani qabul qilish yoki rad etish bo‘yicha yakuniy tahririy vakolatga ega bo‘ladi;
• ko‘rib chiqishdan chetlashtirilmagan ishlar bo‘yicha yakuniy tahririy qaror uchun javobgar bo‘ladi.

Taqrizchilar va muharrirlarning tavsiyalari maslahat xususiyatiga ega. Bosh muharrir ularni xolis ko‘rib chiqadi, biroq ilmiy, metodologik, etik yoki protsessual asoslar mavjud bo‘lsa, ko‘pchilik tavsiyasidan farqli qaror qabul qilishi mumkin. Asoslar hujjatlashtiriladi; muallifga maxfiy ma’lumotlar oshkor qilinmagan holda qaror yuzasidan mazmunli tushuntirish beriladi.

Manfaatlar to‘qnashuvi mavjud bo‘lsa, Bosh muharrir qo‘lyozmani ko‘rib chiqish jarayonini olib bormaydi va u bo‘yicha qaror qabul qilmaydi. Bunday ish bo‘yicha yakuniy vakolatlar 7, 13 va 14-bo‘limlarda belgilangan tartibda mustaqil muharrirga topshiriladi.

7. Vakolatlarni topshirish va vaqtincha yo‘qlik

Bosh muharrir qo‘lyozmani ko‘rib chiqish jarayonini Bosh muharrir o‘rinbosari, bo‘lim muharriri, assotsiatsiyalashgan muharrir yoki boshqa malakali mustaqil muharrirga topshirishi mumkin. Tayinlov shaxs, topshiriq mazmuni, vakolatlar doirasi va bajarish muddati ko‘rsatilgan holda qayd etiladi. Taqrizlashni tashkil etish huquqi va yakuniy qaror qabul qilish huquqi alohida ko‘rsatiladi.

Vakolatlarning topshirilishi jurnal halolligi uchun umumiy javobgarlikni bekor qilmaydi. Shu bilan birga, manfaatlar to‘qnashuvi sababli chetlashtirilgan Bosh muharrir umumiy nazorat vazifasidan ushbu ish bo‘yicha yopiq muhokamaga kirish yoki qarorni o‘zgartirish uchun foydalanishga haqli emas.

Bosh muharrir vaqtincha bo‘lmagan davrda belgilangan vazifalarni vakolatli o‘rinbosar, u ham bo‘lmasa yoki manfaatlar to‘qnashuvi mavjud bo‘lsa, boshqa malakali mustaqil muharrir bajaradi. Vakolatlar jurnalni boshqarish hujjatlariga muvofiq rasmiylashtiriladi; jarayon ishtirokchilariga mas’ul shaxs almashgani haqida xabar beriladi.

Bosh muharrir manfaatlar to‘qnashuvi sababli tayinlashda ishtirok eta olmasa, uning o‘rnini bosishni tashkil qilish belgilangan tartibda vakolat berilgan, manfaatdor bo‘lmagan Tahrir kengashi yoki Tahrir hay’ati a’zosiga topshiriladi. Tahririy organlar ichida mustaqillikni ta’minlash imkonsiz bo‘lsa, tashqi muharrir jalb etiladi. Qo‘lyozma muallifi yoki harakatlari ustidan shikoyat qilinayotgan shaxs o‘z ishini baholaydigan shaxsni tanlamaydi.

Rahbariyat almashganda yakunlanmagan ishlar, tahririy qaydlar va zarur kirish huquqlari topshiriladi. Avvalgi qaror faqat muharrir almashgani sababli bekor qilinmaydi; qayta ko‘rib chiqish aniq ilmiy, etik yoki protsessual asosni talab qiladi.

8. Bosh muharrir o‘rinbosari, bo‘lim muharrirlari va assotsiatsiyalashgan muharrirlar

Bosh muharrir o‘rinbosari tahririy faoliyatni muvofiqlashtirishda Bosh muharrirga ko‘maklashadi va o‘ziga topshirilgan qo‘lyozmalarni ko‘rib chiqish jarayonini olib borishi mumkin. Tayinlangan bo‘lsa, bo‘lim muharrirlari va assotsiatsiyalashgan muharrirlar:

• o‘z ixtisosligi doirasida qo‘lyozmalarni ko‘rib chiqish jarayonini olib boradi;
• dastlabki ilmiy baholashni o‘tkazadi yoki nazorat qiladi;
• malakali mustaqil taqrizchilarni aniqlaydi va tanlaydi;
• taqrizlash jarayonini boshqaradi;
• taqrizlar va mualliflarning javoblarini baholaydi;
• Bosh muharrirga asoslantirilgan tavsiya taqdim etadi;
• etik, metodologik muammolar va manfaatlar to‘qnashuvini aniqlaydi.

Muharrirga muayyan masala bo‘yicha rasmiy vakolat berilmagan bo‘lsa, u tavsiyani yakuniy qaror qabul qilish vakolatiga ega shaxsga yuboradi. Vakolat chegaralari faqat lavozim nomi bilan emas, tayinlov bilan belgilanadi.

9. Muvofiqlashtiruvchi muharrir va ma’muriy xodimlar

Muvofiqlashtiruvchi muharrir va ma’muriy xodimlar:

• qo‘lyozmalarni qabul qiladi va ro‘yxatga oladi;
• ularning texnik jihatdan to‘liqligini tekshiradi;
• mualliflar, taqrizchilar va muharrirlar bilan ma’muriy aloqani olib boradi;
• tahririy jarayonlar muddatlarini nazorat qiladi;
• hujjatlar va yozishmalar saqlanishini ta’minlaydi;
• sonlarni tayyorlash va nashr etishga tashkiliy yordam ko‘rsatadi.

Muvofiqlashtiruvchi muharrir, ma’muriy va texnik xodimlarga malaka va mustaqillik hisobga olingan holda tegishli ilmiy-tahririy vakolatlar rasmiy berilmagan bo‘lsa, ular qo‘lyozmalarni qabul qilish yoki rad etish haqida mustaqil ilmiy qaror qabul qilmaydi. Platformaga texnik kirish huquqi ilmiy qaror qabul qilish yoki uning mazmunini o‘zgartirish huquqini anglatmaydi.

10. Tahrir kengashi va Tahrir hay’ati

Tahrir kengashi strategik va maslahat yordamini, Tahrir hay’ati esa tahririy ishni ilmiy, metodologik va etik jihatdan qo‘llab-quvvatlashni ta’minlaydi. Ularning tarkibi va individual vakolatlari saytda hamda jurnalni boshqarish hujjatlarida aks ettiriladi. Berilgan vakolatlar doirasida ularning vazifalari quyidagilarni o‘z ichiga olishi mumkin:

• jurnal maqsadlari, ilmiy qamrovi va ustuvorliklari bo‘yicha tavsiyalar;
• ilmiy yo‘nalishlarning dolzarbligi va rivojlanishini baholash;
• malakali taqrizchilarni tavsiya qilish;
• zarur bo‘lsa, qo‘lyozmalarni baholashda qatnashish;
• murakkab ilmiy yoki etik masalalar bo‘yicha tavsiyalar;
• jurnal siyosatlarini ko‘rib chiqish;
• xalqaro va institutsional hamkorlikni qo‘llab-quvvatlash;
• jurnal faoliyatini davriy baholashda qatnashish.

Kengash yoki Hay’at a’zoligi, jumladan, rais lavozimi o‘z-o‘zidan qo‘lyozmalar bo‘yicha yakuniy vakolat bermaydi, maxfiy materiallarga umumiy kirish huquqini yaratmaydi hamda shaxsiy, institutsional yoki ilmiy bo‘lmagan sabablarga ko‘ra qarorlarga ta’sir ko‘rsatishga yo‘l qo‘ymaydi. Tahririy organ a’zosining ichki xulosasi Taqrizlash siyosatiga muvofiq tadqiqot maqolasini qabul qilish uchun zarur bo‘lgan ikkita mustaqil tashqi taqriz o‘rnini bosmaydi.

11. Tahririy mustaqillik

Qo‘lyozmalar bo‘yicha tahririy qarorlar faqat quyidagilarga asoslanadi:

• ilmiy sifat;
• originallik;
• metodologik ishonchlilik;
• jurnal maqsadlari va ilmiy qamroviga muvofiqlik;
• natijalarning haqqoniyligi va ishonchliligi;
• etik talablarga rioya etish;
• ilmiy hissaning aniqligi va ahamiyati.

Qarorlarga quyidagilar ta’sir qilmasligi kerak:

• muallifning ilmiy unvoni, lavozimi, mamlakati, fuqaroligi, millati, jinsi, dini, siyosiy qarashlari yoki muassasaga mansubligi;
• ta’sischi, mas’ul ilmiy muassasa, noshir, davlat organlari, moliyalashtiruvchi tashkilotlar, homiylar, reklama beruvchilar yoki tijorat hamkorlarining bosimi;
• nashr to‘lovining to‘lanishi yoki undan ozod etish;
• shaxsiy munosabatlar yoki institutsional manfaatlar;
• iqtiboslar, daromad, marketing ko‘rsatkichlari yoki nashrlar hajmini oshirish maqsadlari.

Institut ta’sischi va noshir sifatida Bosh muharrir va tahririyatni alohida qo‘lyozmalar bo‘yicha qarorlarga noo‘rin aralashuvdan himoya qiladi. Institut rahbariyati majburiyatlarning tashkiliy bajarilishi, resurslar ta’minoti va siyosatlarga rioya etilishini baholashi mumkin, biroq oldindan belgilangan ilmiy natijani talab qilmaydi.

Kriminologik tadqiqotlar uchun jinoyatchilik, huquqni muhofaza qiluvchi organlar faoliyati, jazolarni ijro etish va profilaktika samaradorligi haqidagi asoslangan natijalarni, jumladan, Institut yoki uning hamkorlari to‘g‘risidagi tanqidiy xulosalarni nashr etish imkoniyati ayniqsa muhim. Xulosalarning muassasa uchun noqulayligi rad etish uchun asos emas. Maxfiylik, ishtirokchilar huquqlari yoki nashr etishning maqbulligiga oid aniq masalalar etik tartiblar doirasida mazmunan ko‘rib chiqiladi.

Noo‘rin aralashuvga urinish bo‘lsa, muharrir murojaat haqidagi ma’lumotlarni saqlaydi va manfaatdor bo‘lmagan vakolatli shaxsga xabar beradi. Bosh muharrir tomonidan bosim o‘tkazilishi uning ishtirokisiz ko‘rib chiqiladi; Institut rahbariyatiga taalluqli holatda ichki mustaqillikni ta’minlash imkonsiz bo‘lsa, tashqi mustaqil ko‘rib chiqish tashkil etiladi. Qaror va choralar hujjatlashtiriladi. Aralashuv haqida halol niyat bilan xabar berish jazolash yoki tahririy vakolatlarni tugatish uchun asos bo‘lmaydi.

12. Muharrirlarni tayinlash, baholash va lavozimdan ozod etish

Muharrirlar va Tahrir hay’ati a’zolari quyidagilar asosida tayinlanadi:

• jurnal qamroviga mos ilmiy bilim va malaka;
• nashr va taqrizlash tajribasi;
• kasbiy obro‘;
• tadqiqot halolligiga sodiqlik;
• tahririy vazifalarni bajarish qobiliyati;
• xolis ishlashga to‘sqinlik qiladigan manfaatlar to‘qnashuvining yo‘qligi.

Nomzodning roziligi, majburiyatlari, vakolat muddati va baholash tartibi tayinlash vaqtida qayd etiladi. Shaxs, muassasaga mansublik va kasbiy ma’lumotlar tekshiriladi. Faoliyat qabul qilingan maqolalar soni, APC daromadi yoki majburiy iqtiboslar bo‘yicha emas, ish sifati, etika va muddatlarga rioya etish bo‘yicha baholanadi. Muharrir quyidagi hollarda lavozimdan ozod etilishi mumkin:

• uzoq muddat faoliyatda ishtirok etmaslik;
• yuklatilgan vazifalarni takroran bajarmaslik;
• maxfiylikni buzish;
• manfaatlar to‘qnashuvini oshkor qilmaslik;
• nashr etikasini jiddiy buzish;
• taqrizlash yoki tahririy qarorlarni manipulyatsiya qilish;
• yolg‘on kasbiy ma’lumotlarni taqdim etish;
• jurnalning akademik halolligiga jiddiy zarar yetkazuvchi xatti-harakatlar.

Muharrir jurnal siyosatiga mos mustaqil va dalillarga asoslangan qaror qabul qilgani uchungina lavozimidan ozod etilishi mumkin emas. Ozod etish haqidagi qaror asoslantirilgan, hujjatlashtirilgan va tegishli manfaatlar to‘qnashuvidan xoli tartibda qabul qilingan bo‘lishi kerak. Muharrirga asoslar ma’lum qilinadi va tushuntirish berish imkoniyati taqdim etiladi. Zarur bo‘lsa, tekshiruv davrida materiallarga kirish vaqtincha cheklanadi; bu qoidabuzarlik allaqachon aniqlanganini anglatmaydi. Qarorga e’tiroz mustaqil ko‘rib chiqiladi, yakunlanmagan ishlar esa boshqa vakolatli muharrirga topshiriladi.

13. Manfaatlar to‘qnashuvi va o‘zini chetlashtirish

Muharrir qo‘lyozma bilan bog‘liq har qanday haqiqiy, ehtimoliy yoki shunday deb qabul qilinishi mumkin bo‘lgan manfaatlar to‘qnashuvini oshkor etishi shart. Muharrir quyidagi hollarda qo‘lyozmani ko‘rib chiqish jarayonini olib bormaydi:

• uning muallifi yoki hammuallifi bo‘lsa;
• tadqiqotda qatnashgan bo‘lsa;
• yaqinda muallif bilan hamkorlik qilgan yoki birga nashr etgan bo‘lsa;
• bir muassasada ishlasa;
• muallif bilan rahbarlik, ustozlik, oilaviy, shaxsiy, moliyaviy yoki tijorat munosabatlari bo‘lsa;
• xolislikka ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan bevosita akademik nizo yoki raqobat manfaati mavjud bo‘lsa;
• qo‘lyozmada o‘rganilayotgan muassasa, dastur yoki chorani ishlab chiqish, amalga oshirish yoki baholashda qatnashsa;
• muallifga xizmat jihatidan bog‘liq bo‘lsa yoki xolisligini shubha ostiga qo‘yishi mumkin bo‘lgan boshqa munosabatlari bo‘lsa.

Manfaatlar to‘qnashuvi mavjud muharrir:

• taqrizchilarni tanlamaydi;
• to‘qnashuvni aniqlash uchun zarur bo‘lgan hajmdan ortiq maxfiy materiallarga kira olmaydi;
• ichki muhokamalarda qatnashmaydi;
• tahririy qarorga ta’sir ko‘rsatmaydi va uni qabul qilmaydi.

Qo‘lyozma mustaqil muharrirga topshiriladi; chetlashtirish va almashtirish qayd etiladi. Ilmiy kelishmovchilikning o‘zi manfaatlar to‘qnashuvini anglatmaydi. Nashr etikasi, taqrizlash va Tahrir hay’ati siyosatlarida belgilangan manfaatlar to‘qnashuviga oid qoidalar qo‘llanadi; alohida batafsil siyosat tasdiqlanib, e’lon qilinganidan keyin tatbiq etiladi.

14. Muharrirlar, tahririy organlar a’zolari va Institut xodimlarining qo‘lyozmalari

Bosh muharrir, boshqa muharrirlar, Tahrir kengashi va Tahrir hay’ati a’zolari, Institut xodimlari yoki jurnal bilan yaqin aloqador shaxslarning qo‘lyozmalariga ustunlik berilmaydi. Bunday qo‘lyozmalar:

• muallifga xizmat jihatidan bog‘liqligi va tadqiqotda ishtiroki bo‘lmagan mustaqil muharrir tomonidan ko‘rib chiqiladi;
• jurnalning odatiy ikki tomonlama anonim taqrizlashidan o‘tadi;
• tadqiqot maqolasi qabul qilinishidan oldin tahririy organlarga kirmaydigan va muallifning muassasasida ishlamaydigan malakali mustaqil tashqi ekspertlardan kamida ikkita mazmunli taqriz oladi;
• qo‘lyozmani taqdim etgan muharrir yoki tahririy organ a’zosi ishtirokisiz ko‘rib chiqiladi;
• muallifning jurnaldagi tahririy vazifasi to‘g‘risida tegishli ma’lumotni o‘z ichiga oladi.

Muallif Bosh muharrir bo‘lsa, butun jarayon va yakuniy qaror vakolatli mustaqil muharrirga, zarur bo‘lsa, tashqi muharrirga topshiriladi. Muallif taqrizchilar shaxsi, yopiq muhokamalar va boshqa materiallarga oddiy muallif huquqlaridan ortiq kirish imkoniyatiga ega bo‘lmaydi. Mustaqil ko‘rib chiqishning muhim xususiyatlari nashr etilgan maqolada ko‘rsatiladi. Tahririy endogenlik cheklovi Tahrir hay’ati siyosatiga muvofiq qo‘llanadi.

15. Shikoyatlar va apellyatsiyalar

Shikoyatlar va apellyatsiyalar adolatli, maxfiy va mustaqil ko‘rib chiqiladi. Apellyatsiyada aniq faktik, metodologik, etik yoki protsessual xato ko‘rsatilishi va u asoslantirilishi kerak.

Nizolashilayotgan qarorda qatnashgan, harakatlari ustidan shikoyat qilinayotgan yoki tegishli manfaatlar to‘qnashuviga ega shaxs murojaatni mustaqil baholamaydi va u bo‘yicha yakuniy qaror qabul qilmaydi. Bu undan faktlarga oid tushuntirishlar so‘rashga to‘sqinlik qilmaydi.

Bosh muharrir ustidan shikoyat Tahrir kengashi yoki Tahrir hay’atining vakolatli, manfaatdor bo‘lmagan a’zosiga yuboriladi. Shikoyat Institutning noshir sifatidagi faoliyatiga taalluqli bo‘lsa, uni ko‘rib chiqadigan shaxs nizolashilayotgan harakatlar va tegishli mansabdor shaxslardan mustaqil bo‘lishi kerak. Ichki mustaqil ko‘rib chiqishni ta’minlash imkonsiz bo‘lsa, tashqi mustaqil ekspert jalb etiladi. Murojaatni ma’muriy tartibda yuborish ta’sischiga maqolani qabul qilish yoki rad etishni buyurish huquqini bermaydi.

Tahririyat murojaat olinganini 15 ish kuni ichida tasdiqlashga intiladi. Dastlabki baholashdan keyin keyingi tartib va javobning taxminiy muddati ma’lum qilinadi. Uzoq davom etadigan ko‘rib chiqishda ishning borishi haqidagi axborot, odatda, kamida har 30 kalendar kunda bir marta taqdim etiladi. Ushbu mo‘ljallar etik siyosatga mos bo‘lib, muayyan natija yoki murakkab tekshiruvning yakunlanish muddati kafolati hisoblanmaydi.

Murojaatchi asoslantirilgan javob oladi. Dastlabki qarorni tasdiqlash, ko‘rib chiqishni qayta boshlash, mustaqil qayta baholash yoki tegishli nashrdan keyingi choralar qo‘llanishi mumkin. Yakunlangan apellyatsiya yangi muhim holatlar yuzaga kelganda qayta ko‘rib chiqilishi mumkin. Batafsil tartiblar etik siyosat va Taqrizlash siyosatiga muvofiq qo‘llanadi.

16. Maxsus sonlar va taklif etilgan muharrirlar

Maxsus sonlar, mavzuli to‘plamlar va taklif etilgan muharrirlar rahbarligidagi materiallar Bosh muharrirning umumiy javobgarligi ostida qoladi. Ular quyidagilarni ta’minlashi kerak:

• jurnal maqsadlari va ilmiy qamroviga mos bo‘lish;
• odatiy sonlar bilan bir xil ilmiy, etik va taqrizlash talablariga rioya qilish;
• faqat shaxsi, muassasasi, ilmiy malakasi, nashrlari va tegishli bilimlari tekshirilib, tasdiqlangan taklif etilgan muharrirlarni tayinlash;
• manfaatlar to‘qnashuvini oshkor etish va tegishli tarzda boshqarish;
• malakali taqrizchilarni mustaqil tanlash;
• taklif etilgan muharrirning o‘z qo‘lyozmasini ko‘rib chiqish jarayonini olib borishini yoki uning bahosiga ta’sir ko‘rsatishini istisno etish;
• taklif etilgan muharrir yoki uning yaqin hammualliflari qo‘lyozmalarini tegishli taklif etilgan muharrir ishtirokisiz mustaqil muharrirga topshirish;
• maqola sahifasi, mundarija va nashr etilgan sonda maxsus son materiallarini aniq belgilash;
• taklif etilgan muharrir muallif yoki hammuallif bo‘lgan maqolalar maxsus sondagi barcha maqolalarning 25 foizidan oshmasligini ta’minlash;
• sifat, etika, taqrizlash halolligi yoki manfaatlar to‘qnashuvi bo‘yicha muammolar yuzaga kelganda Bosh muharrirga maxsus sonni tayyorlashni tekshirish, cheklash, vaqtincha to‘xtatish yoki tugatish vakolatini berish.

Taklif etilgan muharrir maxsus son jarayonini muvofiqlashtirishi mumkin, biroq qo‘lyozmalarni qabul qilish yoki rad etish bo‘yicha cheklanmagan yakuniy vakolatga ega emas. Yakuniy tahririy javobgarlik Bosh muharrirda qoladi, u chetlashtirilganda esa muayyan ish bo‘yicha qarorni vakolatli mustaqil muharrir qabul qiladi. Maxsus sonning ilmiy maqolalari uchun umumiy tahririy endogenlik ham Tahrir hay’ati siyosatiga ko‘ra nazorat qilinadi. Moliyalashtirish yoki mavzuli hamkorlik ilmiy talablardan istisno yaratmaydi.

17. Maxfiylik va sun’iy intellektdan foydalanish

Tahririy jarayonda ishtirok etuvchi barcha shaxslar qo‘lyozmalar, taqrizlar, mualliflarning javoblari, ichki muhokamalar va tahririy yozishmalar maxfiyligini saqlashi shart. Maxfiy qo‘lyozmalar va tahririy materiallar ommaviy generativ sun’iy intellekt tizimlariga yoki maxfiylikni kafolatlamaydigan tizimlarga yuklanmaydi. Generativ SI mazmunli ilmiy baho yaratish, muharrir o‘rniga taqrizlarni tahlil qilish yoki qabul qilish yoxud rad etish tavsiyasini shakllantirish uchun ishlatilmaydi. Jurnal oldindan ma’qullagan himoyalangan vositalardan faqat ma’muriy yoki tilga oid yordam uchun, kelishilgan vazifa va ishlov berish tartibi doirasida foydalanish mumkin. Ruxsat etilgan foydalanish vosita, maqsad va inson tomonidan tekshirish ko‘rsatilgan holda qayd etiladi. Jurnalning avtomatlashtirilgan vositalardan muntazam foydalanishi oshkor qilinadi. Yakuniy javobgarlik vakolatli muharrir zimmasida qoladi; matn o‘xshashligi yoki ehtimoliy SI qo‘llanilishi haqidagi avtomatik signal o‘z-o‘zidan qoidabuzarlikni isbotlamaydi.

Qo‘lyozmalarga kirish huquqi vazifa va aniq topshiriq asosida beriladi. Jabrlanuvchilar, voyaga yetmaganlar, mahkumlar va boshqa tadqiqot ishtirokchilari ma’lumotlari, jinoyat ishlari materiallari va foydalanish cheklangan boshqa axborot alohida himoya qilinadi. Bunday materiallarni uzatish uchun himoyalangan kanal va tegishli kirish asosi kelishiladi; tahririy organga a’zolik yoki xizmat lavozimi o‘z-o‘zidan bunday asos yaratmaydi.

18. Hujjatlashtirish va hisobdorlik

Tahririy qarorlar jurnalning elektron tahririy tizimida hujjatlashtirilishi kerak; undan tashqaridagi yozishmalar va qarorlar tegishli tahririy ishga biriktiriladi. Jurnal quyidagilar haqida tegishli qaydlarni saqlaydi:

• qo‘lyozmalarni ko‘rib chiqish uchun muharrirlarni tayinlash;
• taqrizchilarga takliflar va taqrizlar;
• muharrirlarning tavsiyalari;
• manfaatlar to‘qnashuvini oshkor etish;
• o‘zini chetlashtirish va qo‘lyozmaga boshqa mas’ul tayinlash haqidagi qarorlar;
• qabul qilish va rad etish haqidagi qarorlar;
• shikoyatlar va apellyatsiyalar;
• tuzatishlar, maqolalarni qaytarib olish va boshqa nashrdan keyingi choralar;
• topshirilgan vakolatlar doirasi, ishlarning topshirilishi va kirish huquqlaridagi o‘zgarishlar;
• noo‘rin aralashuv haqidagi xabarlar va ko‘rilgan choralar.

Maxfiy qaydlar himoya qilinadi va ulardan faqat vakolatli shaxslar foydalanadi. Vazifalar o‘zgarganda kirish huquqlari qayta ko‘rib chiqiladi, vakolatlar tugaganda esa yopiladi. Institut belgilangan tartibga muvofiq tahririy qaydlarning zaxira nusxalarini yaratish va saqlanishini ta’minlaydi. Tahririyat tarkibi, noshir va qo‘llanadigan siyosatlar haqidagi ommaviy ma’lumotlar dolzarb holatda saqlanadi; boshqaruvning ochiqligi qo‘lyozmalarning maxfiy materiallarini oshkor etishni talab qilmaydi.

19. Boshqa siyosatlar bilan bog‘liqlik

Ushbu hujjat boshqaruv, vakolatlarni taqsimlash va hisobdorlik tizimini belgilaydi. U quyidagilar bilan birgalikda qo‘llanadi:

• «Tahrir hay’ati siyosati»;
• «Taqrizlash siyosati»;
• «Nashr etikasi va nohalol amaliyotga oid siyosat»;
• mualliflik to‘lovlari va moliyalashtirishning e’lon qilingan shartlari;
• manfaatlar to‘qnashuvi, shikoyatlar, apellyatsiyalar va qoidabuzarlik haqidagi xabarlarga oid qoidalar;
• tuzatishlar, maqolalarni qaytarib olish va boshqa nashrdan keyingi choralarga oid qoidalar;
• tasdiqlangan va tatbiq etiladigan bo‘lsa, maxsus sonlar, reklama va bevosita marketing siyosatlari.

Alohida mavzuli siyosat tasdiqlanib, e’lon qilinguncha yuqorida sanalgan umumiy siyosatlarning tegishli qoidalari qo‘llanadi; ehtimoliy alohida hujjatga havola uning allaqachon amal qilayotganini anglatmaydi. Ziddiyat aniqlanganda tahririyat qo‘llanadigan tartibni hujjatlashtiradi va matnlarni o‘zaro muvofiqlashtirgan holda tuzatadi. Alohida qaror mustaqil ko‘rib chiqishni bekor qila olmaydi yoki muayyan muallif uchun e’lon qilinmagan istisno yarata olmaydi.

20. Tashqi standartlar

Jurnal quyidagi yo‘nalish beruvchi manbalarni hisobga oladi:

• COPE Core Practices va jurnalni boshqarish, manfaatlar to‘qnashuvi hamda tadqiqot halolligiga oid tegishli tavsiyalar;
• Principles of Transparency and Best Practice in Scholarly Publishing;
• DOAJ Guide to Applying;
• Scopus Content Policy and Selection;
• Web of Science Journal Evaluation Process and Selection Criteria;
• qonunchilikning tatbiq etiladigan talablari va tadqiqot halolligining tan olingan standartlari.

Ushbu havolalar foydalaniladigan yo‘nalish beruvchi manbalarni bildiradi va COPE a’zoligi, jurnalning DOAJ, Scopus yoki Web of Science bazalariga kiritilgani yoxud siyosat mazkur tashkilotlar tomonidan ma’qullangani haqidagi bayonot hisoblanmaydi.

21. Siyosatni boshqarish

Siyosat belgilangan tartibda tasdiqlanib, rasmiy saytda e’lon qilinganidan keyin qo‘llanadi. Joylashtirishda tasdiqlash, kuchga kirish va oxirgi o‘zgartirish sanalari ko‘rsatiladi. Muhim o‘zgarishlar muharrirlar va taalluqli jarayonlarning ishtirokchilariga yetkaziladi; rus, o‘zbek va ingliz tilidagi versiyalar bir xil talablarni ifodalashi kerak.

Qayta ko‘rib chiqishda tahririy tajriba, ishtirokchilarning murojaatlari va dolzarb kasbiy tavsiyalar hisobga olinadi. Matnning yangilanishi tegishli tartib ilgari ham amal qilganining dalili hisoblanmaydi. Amaldagi tajriba tahririy qaydlar bilan tasdiqlanadi.

Boshqaruv, tahririy mustaqillik va noo‘rin aralashuvga oid savollarni ta’sischi va noshirning umumiy aloqa manzili — info@uzkti.uz orqali tahririyatga yetkazish mumkin. Xat mavzusi: «Kriminologiya (O‘zbekiston): tahririy boshqaruv va mustaqillik». Institutning dolzarb aloqa ma’lumotlari rasmiy sahifada e’lon qilingan.

Birinchi murojaatda holatlar va javob uchun aloqa usuli ko‘rsatiladi; jinoyat ishlarining maxfiy materiallari va ishtirokchilarning shaxsiy ma’lumotlari himoyalangan uzatish usuli kelishilmaguncha ilova qilinmaydi. Murojaat 15-bo‘limdagi tartib bo‘yicha manfaatdor bo‘lmagan mas’ul shaxsga yuboriladi.