1. Tahrir hay’atining maqsadi

Tahrir hay’atining asosiy maqsadi jurnalning ilmiy obro‘si, akademik sifati, tahririy mustaqilligi va xalqaro mavqeyini mustahkamlashdir. Tahrir hay’ati jurnalni rivojlantirish strategiyasi bo‘yicha tavsiyalar beradi, tahririy jarayonlarni ilmiy ekspertiza bilan qo‘llab-quvvatlaydi hamda jurnal maqsadlari va ilmiy qamroviga mos yuqori sifatli tadqiqotlarni nashr etishga ko‘maklashadi. Hay’at umumiy tarkibi bilan jurnalning ilmiy yo‘nalishlari bo‘yicha predmet va metodologik ekspertizani ta’minlaydi. A’zolar quyidagi yo‘nalishlarning bir yoki bir nechtasi bo‘yicha ixtisoslashgan bo‘lishi mumkin:

• kriminologik nazariyalar, jinoyatchilik sabablari va qonuniyatlari;
• jinoyatchilikning oldini olish va profilaktika dasturlari samaradorligini baholash;
• viktimologiya, jabrlanuvchilarni himoya qilish va tiklovchi odil sudlov;
• voyaga yetmaganlar jinoyatchiligi va yuvenal odil sudlov;
• jinoiy-huquqiy siyosat, huquqni qo‘llash va jinoiy odil sudlov tizimi;
• jazolarni ijro etish, probatsiya, reabilitatsiya va takroriy jinoyatchilik;
• uyushgan jinoyatchilik, korrupsiya va iqtisodiy jinoyatlar;
• kiberjinoyatchilik va raqamli texnologiyalarning kriminologik jihatlari;
• qiyosiy va xalqaro kriminologiya, O‘zbekiston va Markaziy Osiyoga oid tadqiqotlar;
• miqdoriy, sifat va aralash usullar, jinoyatchilik statistikasi hamda xavfni baholash;
• kriminologik tadqiqotlarda inson huquqlari, tadqiqot etikasi va ma’lumotlarni himoya qilish.

2. Tahririy tuzilma

Vakolatlar ilmiy rahbariyat, muharrirlar, maslahat organlari va tahririy jarayonlarni ta’minlovchi xodimlar o‘rtasida taqsimlanadi. Tayinlangan shaxslar va ularning amaldagi vazifalari «Tahrir hay’ati» sahifasida ko‘rsatiladi. Bosh muharrir o‘rinbosari, muvofiqlashtiruvchi, bo‘lim yoki assotsiatsiyalashgan muharrir lavozimlari ular joriy etilgan taqdirda qo‘llanadi; vazifalarni birgalikda bajarish qarorlar mustaqilligi va manfaatlar to‘qnashuvini hisobga olgan holda rasmiylashtiriladi.

Tahrir kengashi

Tahrir kengashi strategik va maslahat yordamini ko‘rsatadi: ilmiy ustuvorliklar, xalqaro hamkorlikni rivojlantirish va tahririy ishlar sifatini muhokama qiladi. Kengash a’zoligi va uning raisi lavozimi o‘z-o‘zidan alohida qo‘lyozmalar bo‘yicha qaror qabul qilish yoki ularni bekor qilish, barcha tahririy materiallardan foydalanish yoxud taqrizlashni chetlab o‘tish huquqini bermaydi. Kengash a’zosi mas’ul muharrir etib tayinlansa, unga ushbu siyosatning barcha talablari tatbiq etiladi.

Bosh muharrir

Bosh muharrir:

• jurnalning ilmiy va tahririy faoliyatiga umumiy rahbarlik qiladi;
• tahririy mustaqillikni himoya qiladi;
• jurnalning ilmiy yo‘nalishi va rivojlanish strategiyasini belgilaydi;
• Tahrir hay’ati a’zolarini tanlash va ularning faoliyatini baholashda qatnashadi;
• murakkab ilmiy, etik va protsessual masalalar bo‘yicha qarorlar qabul qiladi;
• qo‘lyozmalarni qabul qilish yoki rad etish bo‘yicha yakuniy tahririy vakolatga ega bo‘ladi.

Bosh muharrir taqrizchilar va mas’ul muharrirlarning tavsiyalarini hisobga oladi hamda tahririy jarayon uchun javobgar bo‘ladi. Manfaatlar to‘qnashuvi yuzaga kelganda u ko‘rib chiqishdan chetlashtiriladi; qarorni vakolatli mustaqil muharrir qabul qiladi. Zarur bo‘lsa, tashqi malakali muharrir jalb etiladi. Bosh muharrirning yo‘qligi yoki vakolatlarning topshirilishi belgilangan taqrizlash tartibini bekor qilmaydi.

Bosh muharrir o‘rinbosari

Bosh muharrir o‘rinbosari:

• jurnalni boshqarishda Bosh muharrirga ko‘maklashadi;
• tahririy jarayonlarni muvofiqlashtiradi;
• Bosh muharrir topshirig‘iga ko‘ra qo‘lyozmalarni ko‘rib chiqish jarayonini olib boradi;
• Bosh muharrir vaqtincha bo‘lmagan davrda o‘ziga yuklatilgan vazifalarni bajaradi;
• jurnal siyosatlarini ishlab chiqish va amalga oshirishda qatnashadi.

Muvofiqlashtiruvchi muharrir

Muvofiqlashtiruvchi muharrir:

• qo‘lyozmalarni qabul qilish va ularning texnik jihatdan to‘liqligini tekshirishni muvofiqlashtiradi;
• mualliflar, muharrirlar va taqrizchilar bilan ma’muriy yozishmalarni olib boradi;
• taqrizlash va tahririy jarayonlar muddatlarini nazorat qiladi;
• tahririy hujjatlar, qarorlar va yozishmalar hisobini yuritishni ta’minlaydi;
• jurnal sonlarini tashkiliy tayyorlashda qatnashadi.

Muvofiqlashtiruvchi muharrirga tegishli ilmiy-tahririy vakolatlar maxsus berilmagan bo‘lsa, u qo‘lyozmani qabul qilish yoki rad etish bo‘yicha mustaqil yakuniy qaror qabul qilmaydi.

Bo‘lim muharrirlari yoki assotsiatsiyalashgan muharrirlar

Jurnalda ushbu lavozimlar joriy etilgan bo‘lsa, bo‘lim muharrirlari yoki assotsiatsiyalashgan muharrirlar:

• o‘z ixtisosligi doirasida qo‘lyozmalarni ko‘rib chiqish jarayonini olib boradi;
• mustaqil taqrizchilarni tanlaydi va taqrizlash jarayonini nazorat qiladi;
• taqrizlar va mualliflarning javoblarini baholaydi;
• Bosh muharrirga asoslantirilgan tahririy tavsiya taqdim etadi.

Tahrir hay’ati a’zolari

Tahrir hay’ati a’zolari:

• jurnalning ilmiy rivojlanishini maslahat va ekspertiza bilan qo‘llab-quvvatlaydi;
• vakolatlari va ixtisosligiga muvofiq qo‘lyozmalarni dastlabki baholash yoki taqrizlashda qatnashadi;
• malakali va mustaqil taqrizchilarni tavsiya qiladi;
• jurnal siyosatlari va ilmiy ustuvorliklarini takomillashtirishga ko‘maklashadi;
• akademik hamjamiyatda jurnalni munosib ravishda namoyon etadi.

3. Tahrir hay’atining asosiy majburiyatlari

Tahrir hay’ati a’zolari o‘z vakolatlari doirasida:

• jurnalning ilmiy yo‘nalishi va uzoq muddatli strategiyasini rivojlantirishga ko‘maklashadi;
• jurnal maqsadlari va ilmiy qamrovini davriy ravishda ko‘rib chiqadi;
• zarur hollarda qo‘lyozmalarni dastlabki ilmiy baholashda qatnashadi;
• malakali va mustaqil taqrizchilarni tavsiya qiladi;
• o‘z ixtisosligi doirasida va manfaatlar to‘qnashuvisiz qo‘lyozmalar bo‘yicha ekspert xulosalarini beradi;
• tahririy masalalar bo‘yicha ilmiy va metodologik tavsiyalar beradi;
• nashrlarning originalligi, dolzarbligi, metodologik ishonchliligi va ilmiy ahamiyatini qo‘llab-quvvatlaydi;
• nashr etikasi, tadqiqot halolligi va jurnal siyosatlariga rioya etishga ko‘maklashadi;
• xalqaro ilmiy hamkorlik va akademik aloqalarni rivojlantiradi;
• yuqori sifatli qo‘lyozmalarni jalb qilishga ko‘maklashadi;
• maxsus sonlar va mavzuli to‘plamlarni taklif qiladi;
• jurnalning xalqaro ko‘rinishi va ilmiy obro‘sini oshirishga hissa qo‘shadi;
• Tahrir hay’ati yig‘ilishlari va maslahatlashuvlarida muntazam qatnashadi.

Tahririy organ a’zosining ichki bahosi tashqi ekspertiza jarayonini to‘ldiradi va Taqrizlash siyosatiga ko‘ra tadqiqot maqolasini qabul qilish uchun zarur bo‘lgan ikkita mustaqil tashqi taqriz o‘rniga hisoblanmaydi. Tahrir hay’atiga a’zolik taqdim etilgan har bir qo‘lyozmani taqrizlash majburiyatini anglatmaydi. Shu bilan birga, har bir a’zodan o‘z vakolati doirasida jurnal faoliyatiga muntazam va mazmunli hissa qo‘shishi kutiladi.

4. Tahrir hay’ati tarkibi va a’zolarni tanlash

Jurnal o‘zining amaldagi ilmiy-tahririy tarkibida jami kamida besh nafar malakali muharrir va Tahrir hay’ati a’zosi bo‘lishini belgilaydi. Ilmiy-tahririy vazifasi bo‘lmagan ma’muriy va texnik xodimlar ushbu minimumga kiritilmaydi. A’zolar quyidagi mezonlar asosida tanlanadi:

• jurnal mavzusiga mos ilmiy bilim va malaka;
• tegishli ilmiy daraja yoki unga teng kasbiy tajriba;
• jurnalning predmet sohasi va usullariga mos ilmiy nashrlar, tadqiqot faoliyati va tasdiqlangan malaka;
• taqrizlash va tahririy ish tajribasi;
• tadqiqot halolligi va nashr etikasiga sodiqlik;
• kasbiy obro‘ va akademik halollik;
• jurnal faoliyatida muntazam ishtirok etish imkoniyati;
• mamlakatlar, muassasalar, ilmiy maktablar, fanlar va akademik faoliyat bosqichlari xilma-xilligiga hissa qo‘shish imkoniyati.

Tahrir hay’ati faqat bitta muassasa yoki tor akademik guruh vakillaridan shakllantirilmaydi. Xalqaro xilma-xillik vakillari qatnashayotgan mamlakatlar soni va ushbu vakillarning amaldagi ishtiroki bo‘yicha baholanadi; qo‘shimcha ravishda muassasalar, ilmiy maktablar va usullar hisobga olinadi. Xorijiy shaxsning ismi ro‘yxatda bo‘lib, amalda ishtirok etmasligi mazmunli xalqaro hamkorlik sifatida baholanmaydi. Lavozim, iqtiboslar soni yoki Hirsh indeksi o‘z-o‘zidan tayinlash uchun yetarli asos hisoblanmaydi.

5. Tayinlash va rozilik

Tahrir hay’ati tarkibiga kiritilishidan oldin nomzod quyidagilarni taqdim etadi:

• to‘liq ism-familiyasi;
• ilmiy darajasi va ilmiy unvoni;
• lavozimi;
• asosiy muassasasi va mamlakati;
• institutsional elektron pochta manzili;
• mavjud bo‘lsa, ORCID identifikatori hamda Scopus Author ID, Web of Science Researcher Profile yoki institutsional profil havolalari;
• ilmiy faoliyati va ekspertiza sohalari haqidagi ma’lumotlar.

Har bir nomzod Tahrir hay’ati tarkibida ishlashga va kasbiy ma’lumotlarini jurnal saytida e’lon qilishga aniq rozilik berishi shart. Hech kim oldindan roziligisiz Tahrir hay’ati tarkibiga kiritilmaydi.

Tayinlash jurnalni boshqarish hujjatlarida belgilangan tartibda, nomzodning kasbiy bahosi va uning majburiyatlarini kelishish asosida rasmiylashtiriladi. Tahririyat shaxsni, muassasaga mansubligini va ko‘rsatilgan profillarning unga tegishliligini tekshiradi, rozilik, vakolatlar va ishtirok shartlarini qayd etadi hamda yangi a’zoni jurnal siyosatlari bilan tanishtiradi. ORCID yoki bibliografik bazadagi profilning yo‘qligi o‘z-o‘zidan malakali nomzodni istisno etmaydi.

6. Vakolat muddati va tarkibni qayta ko‘rib chiqish

Tahrir hay’ati a’zolari jurnalni boshqarishga oid ichki hujjatlarda belgilangan muddatga tayinlanadi. Faol ishtiroki, ilmiy hissasi, jurnal talablariga rioya etishi va jurnalning joriy ehtiyojlari hisobga olinib, ularning vakolatlari uzaytirilishi mumkin. Tahrir hay’ati tarkibi uning dolzarbligi, ilmiy qamrovga muvofiqligi, muassasalar va mamlakatlar xilma-xilligi, shuningdek, a’zolarning jurnal ishida amaldagi ishtirokini ta’minlash uchun davriy ravishda qayta ko‘rib chiqiladi.

7. Tahririy mustaqillik va qaror qabul qilish

Tahrir hay’ati faoliyati ilmiy xolislik, shaffoflik, maxfiylik va tahririy mustaqillik tamoyillariga asoslanadi. Jurnalning ta’sischisi va noshiri — O‘zbekiston Respublikasi Kriminologiya tadqiqot instituti — faoliyat uchun tashkiliy va moliyaviy sharoitlarni ta’minlaydi. Institutning boshqaruv vakolatlari muayyan qo‘lyozmaning ilmiy bahosini almashtirmaydi.

Qo‘lyozmalar bo‘yicha qarorlar faqat quyidagi mezonlar asosida qabul qilinadi:

• ilmiy sifat va originallik;
• metodologik ishonchlilik;
• natijalarning aniqligi va tekshirish mumkinligi;
• jurnal maqsadlari va ilmiy qamroviga muvofiqlik;
• ilmiy va amaliy ahamiyat;
• nashr etikasi talablariga rioya etish.

Muallifning lavozimi, ilmiy unvoni, muassasasi, fuqaroligi, millati, jinsi, dini, siyosiy qarashlari yoki boshqa shaxsiy xususiyatlari tahririy qarorga ta’sir qilmasligi kerak. Mulkdor, ta’sischi, noshir, moliyalashtiruvchi tashkilotlar, davlat organlari, tijorat tuzilmalari va boshqa manfaatdor tomonlar alohida qo‘lyozmalar bo‘yicha tahririy qarorlarga aralashmaydi. Maqolaga ishlov berish to‘lovining to‘lanishi yoki undan ozod etish, xarajatlarning institut budjetidan qoplanishi va rejalashtirilgan nashrlar soni ham tahririy qarorga ta’sir qilmaydi.

Davlat organlari, profilaktika dasturlari yoki institutning o‘zi faoliyati haqidagi asoslangan tanqidiy xulosalar rad etish uchun sabab bo‘lmaydi. Tashkilotlar vakillari murojaat qilganda tahririyat aniq ilmiy, etik yoki huquqiy holatlarni tekshiradi va manfaatdor tomonning qulayligi uchun xulosalarni o‘zgartirishni talab qilmaydi. Muharrirga bosim o‘tkazish holati hujjatlashtiriladi va mustaqil ko‘rib chiqishga yuboriladi.

8. Manfaatlar to‘qnashuvi

Tahrir hay’ati a’zosi o‘z tahririy vazifalarini bajarishga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan har qanday haqiqiy, ehtimoliy yoki shunday deb qabul qilinishi mumkin bo‘lgan manfaatlar to‘qnashuvini oshkor etishi shart. Manfaatlar to‘qnashuvi quyidagi holatlar bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin:

• muallif bilan yaqinda hammualliflik yoki ilmiy hamkorlik;
• bir muassasada ishlash;
• ilmiy rahbarlik yoki ustozlik munosabatlari;
• shaxsiy yoki oilaviy munosabatlar;
• moliyaviy manfaatlar;
• kasbiy nizolar;
• bevosita akademik raqobat;
• qo‘lyozmani tayyorlash yoki tadqiqotni o‘tkazishda ishtirok etish;
• xizmatga oid bog‘liqlik, rahbarlik va bo‘ysunish munosabatlari;
• qo‘lyozmada o‘rganilayotgan dastur, muassasa yoki chorani ishlab chiqish, amalga oshirish yoki baholashda ishtirok etish.

To‘qnashuv muharrir tayinlanishidan oldin va yangi holatlar yuzaga kelganda qayta baholanadi. Chetlashtirish, almashtirish va berilgan vakolatlar tahririy qaydlarda aks ettiriladi. Ilmiy kelishmovchilikning o‘zi manfaatlar to‘qnashuvini anglatmaydi.

Manfaatlar to‘qnashuvi mavjud a’zo tegishli qo‘lyozmani ko‘rib chiqish jarayonini olib borish, taqrizchilarni tanlash, ichki muhokamalarda qatnashish va tahririy qaror qabul qilishdan chetlashtiriladi.

9. Tahririy organlar a’zolari va institut xodimlarining qo‘lyozmalari

Tahrir kengashi va Tahrir hay’ati a’zolari, Bosh muharrir, taklif etilgan muharrirlar hamda institut xodimlari jurnalga qo‘lyozma taqdim etish huquqiga ega. Bunday qo‘lyozmalar boshqa mualliflarning ishlariga tatbiq etiladigan ayni ilmiy, etik va taqrizlash tartiblaridan o‘tadi. Sanab o‘tilgan shaxslardan biri muallif yoki hammuallif bo‘lgan qo‘lyozma:

• manfaatlar to‘qnashuvi, muallifga xizmat jihatidan bog‘liqligi va tadqiqotda ishtiroki bo‘lmagan mustaqil muharrir tomonidan ko‘rib chiqiladi; buni tahririyat ichida ta’minlash imkonsiz bo‘lsa, tashqi muharrir tayinlanadi;
• tadqiqot maqolasi qabul qilinishidan oldin tahririy organlarga kirmaydigan va muallifning muassasasida ishlamaydigan mustaqil tashqi ekspertlardan kamida ikkita mazmunli taqriz oladi;
• muallif bo‘lgan shaxs ishtirokisiz baholanadi;
• imtiyozli yoki asossiz tezlashtirilgan tartibda ko‘rib chiqilmaydi.

Muallif bo‘lgan tahririy organ a’zosi taqrizchilar shaxsi, maxfiy hisobotlar yoki ichki tahririy muhokamalarga odatda mualliflarga taqdim etiladigan ma’lumotlardan ortiq kirish huquqiga ega bo‘lmaydi. Muharrir muallifligidagi maqolani mustaqil ko‘rib chiqishning muhim xususiyatlari anonim taqrizchilar shaxsini oshkor qilmagan holda nashr etilgan ishda ko‘rsatiladi.

Tahririy endogenlikni kamaytirish uchun jurnal mualliflaridan kamida bittasi jurnal muharriri, Tahrir kengashi yoki Tahrir hay’ati a’zosi yoxud jurnal taqrizchisi bo‘lgan nashr etilgan ilmiy maqolalar ulushini 25% bilan cheklaydi. Ko‘rsatkich DOAJ Guide to Applying mezoniga muvofiq har bir son uchun, jumladan, oxirgi ikki sonning har biri uchun alohida nazorat qilinadi.

Hisoblashda mualliflar soni emas, ilmiy maqolalar soni hisobga olinadi; shunday hammualliflari bir nechta bo‘lgan maqola bir marta hisoblanadi. Sonda oltita ilmiy maqola bo‘lsa, ushbu toifaga ko‘pi bilan bitta maqola kirishi mumkin. Ilmiy tadqiqot bo‘lmagan materiallar maxrajni sun’iy oshirish uchun, vazifa nomini yoki hay’at ro‘yxatini o‘zgartirish esa muallifning jurnal bilan haqiqiy aloqasini yashirish uchun ishlatilmaydi. Muallifning institutda ishlashi o‘z-o‘zidan tahririy organlar a’zoligiga teng emas; buning institutsional xilma-xillikka ta’siri alohida kuzatiladi.

Foiz chekloviga rioya etish mustaqil ko‘rib chiqish o‘rnini bosmaydi. Maxsus sonlar uchun ayni talablar amal qiladi, taklif etilgan muharrirlarning maqolalari esa mustaqil ko‘rib chiqiladi.

10. Maxfiylik

Tahrir hay’ati a’zolari taqdim etilgan qo‘lyozmalar, mualliflar, taqrizchilar, tahririy muhokamalar va nashr etilmagan ma’lumotlar maxfiyligini himoya qiladi. Ular quyidagilarga majbur:

• qo‘lyozmalarni vakolatsiz shaxslarga bermaslik;
• nashr etilmagan ma’lumotlardan shaxsiy yoki kasbiy manfaatlarda foydalanmaslik;
• jurnal ruxsatisiz qo‘lyozmalarni muhokama qilmaslik;
• maxfiy tahririy ma’lumotlarni oshkor etmaslik.

Kirish huquqi faqat topshirilgan vazifa doirasida beriladi hamda chetlashtirish yoki vakolat tugaganda cheklanadi. A’zolik barcha qo‘lyozmalarni ko‘rish huquqini bermaydi. Tahririy qarorlar, tayinlovlar, roziliklar va chetlashtirish haqidagi ma’lumotlar kirish cheklangan himoyalangan qaydlarda saqlanadi; maxfiy materiallarning shaxsiy nusxalari asossiz saqlab qolinmaydi.

Jabrlanuvchilar, voyaga yetmaganlar, mahkumlar, guvohlar, intervyu ishtirokchilarining ma’lumotlari, shuningdek, jinoyat ishlari materiallari va foydalanish cheklangan axborot alohida himoya qilinadi. Muharrir qonuniy tahririy ko‘rib chiqish uchun taqdim etilmagan materiallarni olishda xizmat mavqeyidan foydalanmaydi va tadqiqot ma’lumotlarini tegishli tartibdan tashqari uchinchi shaxslarga bermaydi.

Maxfiylikka rioya qilish majburiyati Tahrir hay’atiga a’zolik tugaganidan keyin ham saqlanadi.

11. Sun’iy intellektdan foydalanish

Muharrirlar va Tahrir hay’ati a’zolari qo‘lyozmalar, taqrizlar, mualliflarning javoblari yoki maxfiy tahririy yozishmalarni ommaviy generativ sun’iy intellekt tizimlariga yoxud maxfiylikni ta’minlamaydigan tizimlarga yuklamasligi kerak. Generativ sun’iy intellekt mazmunli ilmiy baho yaratish, muharrir o‘rniga taqrizlarni tahlil qilish yoki qabul qilish yoxud rad etish haqida tavsiya shakllantirish uchun ishlatilmaydi. Kasbiy mulohazani vakolatli inson amalga oshiradi. Jurnal oldindan ma’qullagan xavfsiz vositalardan faqat ma’muriy yoki tilga oid yordam uchun, maxfiylik, ma’lumotlar himoyasi va inson nazorati sharti bilan foydalanish mumkin. Ruxsat etilgan foydalanish vosita, maqsad va inson tomonidan tekshirishni ko‘rsatgan holda qayd etiladi; jurnalning avtomatlashtirilgan vositalardan muntazam foydalanishi oshkor qilinadi. Matn o‘xshashligi yoki ehtimoliy SI qo‘llanilishi haqidagi avtomatik signal o‘z-o‘zidan qoidabuzarlikni isbotlamaydi. Yakuniy javobgarlik har doim vakolatli muharrir zimmasida qoladi.

12. Nashr etikasi va tadqiqot halolligi

Tahrir hay’ati a’zolari quyidagi tamoyillarga rioya qiladi:

• adolatlilik va xolislik;
• tahririy mustaqillik;
• maxfiylik;
• manfaatlar to‘qnashuvini oshkor etish;
• mualliflar va taqrizchilarga hurmat bilan munosabatda bo‘lish;
• plagiat, ma’lumotlarni to‘qib chiqarish va soxtalashtirishning oldini olish;
• taqrizlash, mualliflik yoki iqtiboslar bilan manipulyatsiya qilishga yo‘l qo‘ymaslik;
• ilmiy va tahririy qarorlarning ishonchliligini himoya qilish.

Qoidabuzarlik alomatlari aniqlanganda hay’at a’zosi mavjud dalillarni saqlagan holda bu haqda Bosh muharrirga yoki jurnal tahririyatiga maxfiy ravishda xabar beradi. Hay’at a’zosi o‘z tahririy vazifasi doirasida tegishli topshiriqsiz jurnal nomidan uchinchi shaxslar oldida vakillik qilmaydi va tashqi tekshiruv o‘tkazmaydi. Xabar Bosh muharrir yoki institut rahbariyatiga taalluqli bo‘lsa, u manfaatdor bo‘lmagan mas’ul shaxsga yuboriladi; zarur bo‘lsa, tashqi mustaqil mutaxassis jalb etiladi. Ushbu qoida belgilangan tartibda vakolatli organlarga halol niyat bilan murojaat qilishni cheklamaydi.

Kriminologik tadqiqotlarda ishtirokning ixtiyoriyligi, majburlash va zarar yetkazish xavfi, ma’lumotlarga kirish asoslari, ishtirokchilar shaxsini himoya qilish hamda etik ma’qullash zarurati baholanadi. Muassasaga kirish uchun berilgan xizmat ruxsati o‘z-o‘zidan ishtirokchilarning roziligini yoki boshqa zarur etik tartibni almashtirmaydi. Hay’at a’zolari asossiz iqtiboslar keltirishni, o‘z ismlarini mualliflar qatoriga kiritishni yoki natijalarni o‘zgartirishni talab qilmaydi.

13. Ishtirok va faoliyatni baholash

Tahrir hay’ati a’zolaridan quyidagilar kutiladi:

• jurnal murojaatlariga oqilona muddatda javob berish;
• imkon qadar taqrizlar yoki tahririy maslahatlar taqdim etish;
• kasbiy ma’lumotlaridagi o‘zgarishlar haqida jurnalni xabardor qilish;
• Tahrir hay’ati yig‘ilishlari va strategik muhokamalarda qatnashish;
• jurnal siyosatlari va etik talablarga rioya qilish;
• jurnalning ilmiy rivojlanishiga muntazam hissa qo‘shish.

A’zolarning ishtiroki va faoliyati ekspert ishining sifati va o‘z vaqtida bajarilishi, mustaqillik va etikaga rioya etishi, siyosatlar va ilmiy qamrovni rivojlantirishdagi ishtiroki bo‘yicha davriy ravishda baholanadi. Oldindan belgilangan miqdorda qabul qilingan maqolalar, APC to‘lovlari yoki jurnalga iqtiboslarni ta’minlash talablari qo‘yilmaydi.

Tayinlash vaqtida muharrirlarga tartiblar, ma’lumotlarni himoya qilish va manfaatlar to‘qnashuvi bo‘yicha zarur tushuntirishlar beriladi. Siyosatlardagi yangilanishlar amaldagi a’zolarga yetkaziladi; tarkibni qayta ko‘rib chiqishda o‘qitish ehtiyojlari va ish yuklamasini taqsimlash hisobga olinadi.

14. A’zolikni tugatish

Tahrir hay’ati a’zosi jurnal tahririyatiga yozma bildirishnoma yuborib, istalgan vaqtda uning tarkibidan chiqishi mumkin. Yakunlanmagan ishlar maxfiylikni saqlagan holda boshqa vakolatli muharrirga topshiriladi. Jurnal quyidagi hollarda a’zolikni tugatishi mumkin:

• jurnal faoliyatida uzoq vaqt ishtirok etmaslik;
• tahririyat murojaatlariga muntazam ravishda javob bermaslik;
• manfaatlar to‘qnashuvini oshkor qilmaslik;
• maxfiylikni buzish;
• nashr etikasi yoki tadqiqot halolligi talablarini buzish;
• jurnal nomidan ruxsatsiz bayonotlar berish;
• noto‘g‘ri yoki chalg‘ituvchi kasbiy ma’lumotlarni taqdim etish;
• jurnalning ilmiy obro‘siga jiddiy zarar yetkazuvchi xatti-harakatlar;
• a’zoning ekspert bilimlari jurnalning joriy ehtiyojlariga mos kelmasligi.

A’zolikni tugatish haqidagi qaror asoslantirilgan, adolatli va manfaatlar to‘qnashuvidan xoli tartibda qabul qilingan bo‘lishi kerak. A’zoga asoslar ma’lum qilinadi va tushuntirish berish imkoniyati taqdim etiladi. Zarur bo‘lsa, tekshiruv davrida qo‘lyozmalarga kirish vaqtincha cheklanadi; bu chora o‘z-o‘zidan qoidabuzarlik aniqlanganini anglatmaydi. Qaror va vazifalarning topshirilishi hujjatlashtiriladi, tahririy tizimga kirish huquqlari o‘z vaqtida o‘zgartiriladi.

Halol niyat bilan qabul qilingan ilmiy qaror, asoslangan tanqid yoki ehtimoliy qoidabuzarlik haqida xabar berganlik uchun jazo sifatida a’zolik tugatilmaydi. Qarorga e’tiroz jurnalning etik siyosatiga muvofiq, harakatlari ustidan shikoyat qilinayotgan shaxslardan mustaqil ravishda ko‘rib chiqiladi.

15. Ochiqlik va shaffoflik

Jurnalning rasmiy saytida Tahrir hay’atining har bir a’zosi haqida quyidagi ma’lumotlar e’lon qilinadi:

• to‘liq ism-familiyasi;
• tahririy lavozimi;
• ilmiy darajasi va ilmiy unvoni;
• asosiy muassasasi;
• shahri va mamlakati;
• mavjud bo‘lsa, ORCID identifikatori;
• mavjud bo‘lsa, institutsional sahifasi, Scopus Author ID yoki Web of Science Researcher Profile havolasi.

Tahrir hay’ati ro‘yxati dolzarb holatda saqlanadi. Hay’at a’zosi muassasasi, lavozimi yoki boshqa kasbiy ma’lumotlari o‘zgargani haqida jurnal tahririyatiga xabar beradi. Jurnal haqiqiy Tahrir hay’ati a’zosi bo‘lmagan shaxslarni ro‘yxatga kiritmaydi va sobiq a’zolarni amaldagi ro‘yxatdan o‘z vaqtida chiqaradi. Tarixiy tarkiblar saqlansa, ular arxiv sifatida aniq belgilanadi. Profil havolalari muayyan shaxsga tegishliligi bo‘yicha tekshiriladi; a’zoda Scopus Author ID yoki Web of Science Researcher Profile bo‘lishi jurnalning indekslanishini anglatmaydi. Shaxsiy aloqa ma’lumotlari faqat zarur hajmda va shaxsning roziligi bilan e’lon qilinadi.

16. Tahrir hay’ati a’zolari va taqrizchilar o‘rtasidagi farq

Tahrir hay’atiga a’zolik jurnal uchun doimiy tahririy yoki maslahat vazifasini bajarishni anglatadi. Taqrizchilar predmet bo‘yicha bilimlari asosida alohida qo‘lyozmalarni baholovchi mustaqil ekspertlardir. Jurnal taqrizchilar ro‘yxatini Tahrir hay’ati ro‘yxati sifatida ko‘rsatmaydi va ushbu ikki vazifani aniq ajratadi. Hay’at a’zosi o‘z vakolati doirasida ekspert xulosasini berishi mumkin, biroq u amaldagi Taqrizlash siyosati talab qiladigan ikkita mustaqil tashqi taqrizdan biri sifatida hisoblanmaydi. Tashqi taqrizchining hissasini e’tirof etish uning hay’atga tayinlanganini anglatmaydi.

17. Tashqi standartlar

Jurnal o‘z faoliyatini tashkil etishda quyidagi xalqaro yo‘nalish beruvchi hujjatlar va o‘z siyosatlarini hisobga oladi:

• COPE Core Practices, jumladan, jurnalni boshqarish, manfaatlar to‘qnashuvi va qoidabuzarliklarni ko‘rib chiqish;
• Principles of Transparency and Best Practice in Scholarly Publishing;
• DOAJ Guide to Applying;
• Scopus Content Policy and Selection;
• Web of Science Journal Evaluation Process and Selection Criteria;
• jurnalning «Nashr etikasi va nohalol amaliyotga oid siyosat» hujjati;
• jurnalning «Taqrizlash siyosati»;
• qonunchilikning tatbiq etiladigan talablari va tadqiqot halolligining tan olingan standartlari.

Tashqi tashkilotlarning tilga olinishi foydalaniladigan yo‘nalish beruvchi manbalarni bildiradi va COPE a’zoligi, jurnalning DOAJ, Scopus yoki Web of Science bazalariga kiritilgani yoxud ushbu siyosat mazkur tashkilotlar tomonidan ma’qullangani haqidagi bayonot hisoblanmaydi.

18. Siyosatni boshqarish

Ushbu siyosat belgilangan tartibda tasdiqlanib, rasmiy saytda e’lon qilinganidan keyin qo‘llanadi. Joylashtirishda tasdiqlash, kuchga kirish va oxirgi o‘zgartirish sanalari ko‘rsatiladi. Siyosat davriy ravishda qayta ko‘rib chiqiladi; muhim o‘zgarishlar tahririy organlar a’zolariga yetkaziladi. Rus, o‘zbek va ingliz tilidagi versiyalar bir xil talablarni ifodalashi kerak.

Siyosat nashr etikasi va taqrizlash siyosatlari bilan birgalikda qo‘llanadi. Aniqlangan ziddiyatlar tatbiq etiladigan tartib yuzasidan hujjatlashtirilgan tushuntirish bilan bartaraf etiladi; matnning o‘zgartirilishi tegishli tartib ilgari ham mavjud bo‘lganining dalili hisoblanmaydi.

A’zolik, vakolatlar, manfaatlar to‘qnashuvi va tahririy mustaqillik haqidagi savollarni ta’sischi va noshirning umumiy aloqa manzili — info@uzkti.uz orqali tahririyatga yetkazish mumkin. Xat mavzusida «Kriminologiya (O‘zbekiston): Tahrir hay’ati» deb ko‘rsatiladi. Institutning dolzarb aloqa ma’lumotlari rasmiy sahifada mavjud. Birinchi murojaatga jinoyat ishlari materiallari yoki ishtirokchilarning shaxsiy ma’lumotlarini kiritmaslik lozim; himoyalangan uzatish usuli alohida kelishiladi.

Muharrir yoki noshir vakili ustidan shikoyat manfaatlar to‘qnashuvi bo‘lmagan shaxsga ko‘rib chiqish uchun yuboriladi; harakatlari ustidan shikoyat qilinayotgan shaxs ushbu shikoyat bo‘yicha yakuniy qaror qabul qilmaydi. Zarur bo‘lsa, tashqi mustaqil ekspert tayinlanadi.

Etik siyosatga muvofiq tahririyat murojaat olinganini 15 ish kuni ichida tasdiqlashga intiladi. Dastlabki baholashdan keyin keyingi tartib va javobning taxminiy muddati ma’lum qilinadi; uzoq davom etadigan ko‘rib chiqishda ishning borishi haqidagi axborot, odatda, kamida har 30 kalendar kunda bir marta taqdim etiladi. Yakuniy javob asoslantirilgan qarorni o‘z ichiga oladi.