Ma’lumotlar va takrorlanuvchanlik siyosati
Kriminologiya (O‘zbekiston)
Tahririy siyosat
Ma’lumotlar va tadqiqot natijalarining qayta hosil qilinishi siyosati
MA’LUMOTLARDAN FOYDALANISH
Majburiy bayonot
Ma’lumotlar, kod va kirish shartlari
KIRISH
Ochiq yoki nazoratli
Ruxsat etilgan va tavsiflangan shartlar
TEKSHIRUV
Usullar va materiallar
Shaffoflik va ishtirokchilar himoyasi
«Kriminologiya (O‘zbekiston)» tadqiqotlarning shaffofligi, tekshiriluvchanligi va natijalarini qayta hosil qilishni qo‘llab-quvvatlaydi. Mualliflar usullarni tushunish, xulosalarni baholash va imkon qadar tahlilni takrorlash uchun yetarli ma’lumot hamda materiallarni taqdim etadilar. Siyosat original tadqiqotlar, ikkilamchi tahlil, ma’lumotlar tahlilini o‘z ichiga olgan sharhlar, nazariy va metodologik ishlarga ularning mazmuniga tegishli doirada tatbiq etiladi.
Usullarning mazmunli tavsifi va ma’lumotlardan foydalanish imkoniyati to‘g‘risidagi bayonot majburiydir. Tasdiqlovchi resurslarni ochiq joylashtirish ruxsat etilgan va amalda mumkin bo‘lgan hollarda qat’iy tavsiya qilinadi. Himoyalangan materiallar asoslangan nazoratli kirish orqali berilishi mumkin; uzatish imkonsiz bo‘lsa, cheklovlar va mavjud tekshirish yo‘llari tushuntiriladi. Maqolaning ochiq bo‘lishi barcha dastlabki ma’lumotlarning ham ochiq ekanini anglatmaydi.
Hisoblash natijalarini qayta hosil qilish bir xil ma’lumot va tavsiflangan vositalar bilan tahlilni takrorlash imkonini anglatadi; takroriy tadqiqot natijani yangi ma’lumotlar yoki boshqa sharoitlarda sinaydi. Sifat tadqiqotlarida aynan bir xil talqinni va’da qilishdan ko‘ra yig‘ish, kodlash va talqinning shaffofligi hamda xulosalar qanday asoslanganini kuzatish imkoniyati muhimdir.
1. Ma’lumotlardan foydalanish imkoniyati to‘g‘risidagi bayonot
Har bir tadqiqot maqolasida Ma’lumotlardan foydalanish imkoniyati to‘g‘risidagi bayonot — Data Availability Statement (DAS) bo‘ladi. U qo‘lyozma bilan birga topshiriladi, qayta ishlashdan keyin aniqlashtiriladi va nashr etilgan maqolaga kiritiladi. Tadqiqot ma’lumotlari bo‘lmagan ishlarda talabning qo‘llanmasligi asoslab tushuntiriladi.
Bayonotda quyidagilar ko‘rsatiladi:
- natijalarni tasdiqlovchi ma’lumotlar, kod, modellar, tadqiqot vositalari va boshqa resurslar;
- saqlash joyi, doimiy havola yoki identifikator va ishlatilgan versiya;
- har bir resursdan amalda foydalanish imkoniyati va qayta foydalanish shartlari;
- aniq cheklovlar va ular tegishli bo‘lgan materiallar;
- ma’lumotlarning vakolatli saqlovchisi va imkon bo‘lsa nazoratli kirish uchun murojaat tartibi;
- belgilangan bo‘lsa, vaqtinchalik cheklov tugaydigan sana yoki uni qayta ko‘rib chiqish shartlari.
«Asoslangan so‘rov bo‘yicha» iborasi faqat amalda ishlaydigan taqdim etish mexanizmi mavjud bo‘lganda qo‘llanadi. Ochiq joylashtirilmaslik sababi, aloqa yoki kanal, baholash mezonlari, zarur ruxsatlar va kutiladigan javob tartibi ko‘rsatiladi. Muallif faqat boshqa muassasa berishga haqli bo‘lgan ma’lumotni uzatishni va’da qilmaydi. Hech qanday ruxsat etilgan shartda kirish imkoni bo‘lmasa, bu ochiq aytiladi.
Ochiq repozitoriy
Tadqiqot natijalarini tasdiqlovchi [tavsif] ma’lumotlari va [tavsif] kodi [repozitoriy]da [DOI yoki doimiy havola] orqali, [versiya] versiyada, [litsenziya yoki foydalanish shartlari] asosida ochiq mavjud.
Maqola va qo‘shimcha materiallar
Taqdim etilgan tahlilni tekshirish uchun zarur materiallar maqola va [nomlar] qo‘shimcha fayllariga kiritilgan. Boshqa dastlabki materiallar bo‘yicha cheklovlar: [tavsif yoki cheklangan materiallar yo‘qligi haqidagi izoh].
Nazoratli kirish
[Tavsif] materiallari [aniq sabab] tufayli ochiq berilmaydi. Ma’lumot saqlovchisi — [tashkilot]. So‘rovlar [kanal] orqali [mezonlar, ruxsatlar va kirish tartibi] asosida ko‘riladi. Ochiq mavjud resurslar: [shaxssizlantirilgan materiallar, kod yoki usul tavsifi va tegishli bo‘lsa havola].
Muallif tomonidan so‘rov bo‘yicha taqdim etish
[Tavsif] resurslarini yozishmalar uchun mas’ul muallif [kanal] orqali [ko‘rib chiqish mezonlari va tartibi] asosida berishi mumkin. Ochiq joylashtirish [sabab] tufayli cheklangan. Taqdim etish uchun [tegishli bo‘lsa ruxsatlar yoki shartlar] talab qilinadi.
Uchinchi shaxs ma’lumotlari yoki ikkilamchi tahlil
Ishda avval yig‘ilgan [manba, identifikator, versiya yoki olingan sana] ma’lumotlari tahlil qilindi. Mualliflar [shartlar] asosida kirish imkonini oldilar. Qayta uzatish [ko‘rsatilgan shartlarda ruxsat etilgan / saqlovchi tomonidan taqiqlangan]; mustaqil so‘rov [qayerga va qanday] yuboriladi. Mualliflar tayyorlagan hosila materiallar va kod [havola yoki asoslangan cheklovlar] orqali mavjud.
Tadqiqot ma’lumotlari mavjud emasligi
Yangi tadqiqot ma’lumotlari yaratilmagan va mavjud ma’lumotlar tahlil qilinmagan. Ish [nazariy yoki boshqa] xususiyatga ega; foydalanilgan ilmiy va normativ manbalar matn hamda adabiyotlar ro‘yxatida ko‘rsatilgan.
Namunalar haqiqiy holatga mos to‘ldiriladi va zaruratda birlashtiriladi. Yangi ma’lumot yo‘qligi mavjud ma’lumot tahlil qilinmaganini anglatmaydi. Tizimli sharh yoki meta-tahlilda qidiruv materiallari, tanlash va ajratib olingan ma’lumotlar tavsiflanadi; yangi ishtirokchilar jalb qilinmaganining o‘zi oxirgi bayonotdan foydalanishga asos bo‘lmaydi.
Mundarijaga ↑2. Tadqiqot materiallari va qo‘llanish doirasi
Tasdiqlovchi materiallar tegishli hollarda quyidagilarni qamrab oladi:
- dastlabki va qayta ishlangan ma’lumot to‘plamlari, umumlashtirilgan ko‘rsatkichlar va natijalar jadvallari;
- ro‘yxatga olingan huquqbuzarliklar statistikasi, viktimologik so‘rovlar va ishtirokchilarning o‘zlari bergan ma’lumotlar;
- sud, politsiya, jazoni ijro etish va probatsiya manbalaridan foydalanishga ruxsat etilgan ma’lumotlar;
- anketalar, intervyu qo‘llanmalari, dala qaydlari, transkriptlar va sifat tahlilining kodlash sxemalari;
- huquqiy hujjatlar, matn korpuslari, manbalarni qidirish va tanlash qoidalari;
- geografik ma’lumotlar, xaritalar, tarmoq tuzilmalari va hududiy umumlashtirish tavsifi;
- profilaktika dasturlarini baholash protokollari, tahlil rejalari va ro‘yxatga olish qaydlari;
- kod, skriptlar, algoritmlar, modellar, parametrlar hamda kirish va chiqish fayllari;
- sharh materiallari: qidiruv strategiyalari, sanalari, chiqarib tashlash sabablari va ma’lumot ajratib olish shakllari.
Oshkor etish hajmi usul va materiallarga bo‘lgan huquqlarga mos keladi. Foydalanish mumkin bo‘lgan to‘plam uchun README yoki unga teng hujjat, o‘zgaruvchilar lug‘ati, birliklar va toifa kodlari, yetishmayotgan qiymatlar belgilari, formatlar, kelib chiqish, versiya hamda fayllarning maqoladagi jadval va rasmlar bilan bog‘liqligi beriladi.
Shaxs identifikatorlari, yozuvlarni bog‘lash kalitlari va yopiq materiallar majburiy ochiq ilovaga aylanmaydi. Muallifning xizmat doirasida ma’lumotdan foydalana olishi uni jurnalga uzatish yoki internetda joylashtirishga avtomatik huquq bermaydi.
3. Ma’lumotlarni repozitoriyda joylashtirish
Quyidagilarni ta’minlaydigan ishonchli sohaviy yoki universal repozitoriy afzal:
- uzoq muddatli saqlash va doimiy identifikator;
- resurs kelib chiqishi, yaratuvchilari, tarkibi va versiyasi tavsifi;
- tushunarli kirish va litsenziyalash shartlari;
- versiyalar tarixi va nashr bilan bog‘lanish;
- tegishli material uchun zarur bo‘lsa nazoratli kirish.
Ochiq taqdim etiladigan resurslarga kirish nashr vaqtiga kelib ishlashi kerak. Ungacha anonimlik va ma’lumotlarni himoya qilish talablariga rioya etilgan holda yopiq depozit yozuvi yoki taqriz havolasi ishlatilishi mumkin. Aynan maqolada ishlatilgan versiya ko‘rsatiladi; kelajakda yuklash va’dasi amaldagi kirish deb ta’riflanmaydi.
FAIR tamoyillari topish imkoniyati, belgilangan shartlarda kirish, o‘zaro moslik va qayta foydalanishga yo‘naltiradi. Ular kirish uchun vakolatni tekshirishga yo‘l qo‘yadi va maxfiy ma’lumotni shartsiz oshkor etishni talab qilmaydi. Metama’lumotlar ham oshkor etish xavfi bo‘yicha tekshiriladi.
Shaxsiy sahifa, vaqtinchalik bulut papkasi yoki barqaror versiyasiz o‘zgaruvchan havolaning o‘zi uzoq muddatli saqlashni ta’minlamaydi. Saqlash joyi o‘zgarsa, mualliflar asl qayd bilan bog‘lanishni saqlagan holda jurnalga yangi manzilni bildiradilar.
4. Ochiq kirish cheklovlari va ishtirokchilarni himoya qilish
Cheklov asoslari quyidagilarni o‘z ichiga olishi mumkin:
- ishtirokchilar huquqlari, maxfiylik va zarar yetkazish xavfi;
- xabardor qilingan rozilik va etik ma’qullash doirasi;
- yopiq ishlar, xizmat ma’lumotlari va insonlar xavfsizligini himoya qilish;
- uchinchi shaxslar huquqlari, litsenziyalar va ruxsat etilgan shartnoma majburiyatlari;
- aniq tushuntirilgan tijoriy manfaatlar yoki texnik cheklovlar.
Jabrlanuvchilar, voyaga yetmaganlar, guvohlar, mahkumlar, axborot beruvchilar va boshqa qaram ishtirokchilar uchun qayta identifikatsiya oqibatlari hisobga olinadi. Ismlar, manzillar, ishning noyob tafsilotlari, aniq koordinatalar va qidiruv orqali topiladigan iqtiboslar birgalikda baholanadi. Ismni kod bilan almashtirishning o‘zi anonimlikni tasdiqlamaydi. Hujjatning internetda e’lon qilingani ham uni tadqiqot doirasida tarqatish mumkinligini baholash zaruratini bekor qilmaydi.
Faqat zarur materiallar cheklanadi. Imkon qadar xavfsiz umumlashtirilgan ma’lumotlar, tahrirlangan parchalar, tadqiqot vositalari, kod, qayta ishlash tavsifi yoki himoyalangan muhitdagi mustaqil tekshiruv taqdim etiladi. Shaxsni himoya qilish uchun o‘zgarishlar himoyalangan tafsilotlarni ochmasdan tavsiflanadi va xulosalarni yashirin ravishda buzmasligi kerak. Sintetik to‘plam belgilanadi; u dastlabki kuzatuv yoki haqiqiy ma’lumotlarda olingan natijalarni aynan qayta hosil qilish dalili deb ko‘rsatilmaydi.
Ishtirok etishga rozilik ochiq tarqatishga avtomatik rozilik emas. Zarur hollarda muassasa ruxsati, ishtirokchi roziligi va ma’lumot saqlovchisining huquqlari alohida hisobga olinadi. Tahririyat ochiqlik uchun amaldagi cheklovlarni buzishni talab qilmaydi. Mavjud dalillar yetarli bo‘lmasa, muallifni avtomatik ayblash o‘rniga ishning cheklovlari yoki uning ilmiy tekshiriluvchanligi baholanishi mumkin.
Mundarijaga ↑5. Ma’lumotlar, kod va dasturiy ta’minotga havola berish
Mustaqil ma’lumot to‘plamlari, kod, dasturlar va modellar adabiyotlar ro‘yxatida keltiriladi. Imkon qadar yaratuvchi, nom, yil, repozitoriy yoki nashriyot, versiya va doimiy identifikator ko‘rsatiladi. O‘zgarib turadigan rasmiy manbalar uchun olingan sana va ishlatilgan tahrir qayd etiladi; nusxa tegishli huquqlar doirasida saqlanishi mumkin.
Internetda mavjudlik har qanday qayta foydalanishga ruxsat degani emas. Maqola litsenziyasi uchinchi shaxsning ma’lumotlari va dasturiy ta’minotiga avtomatik tatbiq etilmaydi. Mualliflar o‘z resurslari uchun mos shartlarni tanlaydilar va uchinchi shaxslar cheklovlarini aniq ko‘rsatadilar. Manbani tan olish talabi kirish berish evaziga hammualliflik talabiga aylanmasligi kerak.
6. Metodologik shaffoflik
Dizaynga mos hajmda quyidagilar tavsiflanadi:
- tadqiqot savoli, kontekst, hudud va kuzatuv davri;
- bosh to‘plam, tanlanma, ishtirokchilarni jalb qilish, kiritish va chiqarish mezonlari;
- kuzatuv va tahlil birliklari, jinoyatlar, natijalar va ko‘rsatkichlar ta’riflari;
- ma’lumot kelib chiqishi, yozuvlarni bog‘lash, tozalash, o‘zgartirish va yetishmayotgan qiymatlar bilan ishlash;
- tanlanma hajmi va asosi, javob bermaslik, chiqib ketish va mavjud og‘ish baholari;
- o‘lchov vositalari, kodlash sifati, tarjima va talqin tekshiruvi;
- tegishli bo‘lsa statistik usullar, vaznlar, klasterlash, chalkashtiruvchi omillar, noaniqlik va barqarorlik tekshiruvlari;
- dasturiy muhit, versiyalar va muhim parametrlar;
- mavjud bo‘lsa oldindan ro‘yxatga olish yoki tahlil rejasi hamda ulardan chetga chiqishlar;
- buyurtmachi, ma’lumot yetkazib beruvchi va tadqiqotchining roli hamda tadqiqot cheklovlari.
Ro‘yxatga olingan jinoyatchilik, yashirin jinoyatchilik baholari va ishtirokchilarning o‘zlari bergan ma’lumotlar bir-birini almashtiradigan ko‘rsatkichlar emas. Qonunchilik, hisobga olish qoidalari, hududiy chegaralar yoki yozuvlardan foydalanishdagi o‘zgarishlar taqqoslashga ta’sir etsa oshkor etiladi. Tegishli dizayn va asos bo‘lmasa, ko‘rsatkichlar o‘rtasidagi bog‘liqlik sababiy ta’sir deb ko‘rsatilmaydi.
Sifat tadqiqotlarida tanlangan metodologiya doirasida tahlil yondashuvi, tadqiqotchi pozitsiyasi, material tanlash, kodlash va talqinni asoslash mantiqi ochiladi. Kodlovchilar kelishuvining sonli ko‘rsatkichi har qanday sifat yondashuvi uchun majburiy deb e’lon qilinmaydi. Tasdiqlovchi va izlanish tahlillari farqlanadi; ro‘yxatdan o‘tmagan protokol oldindan ro‘yxatga olingan deb ko‘rsatilmaydi.
7. Kod, modellar va hisoblash natijalari
Xulosalar maxsus kod yoki modelga sezilarli bog‘liq bo‘lsa, hisoblash jarayonining yetarli tavsifi va imkon qadar tekshiriladigan to‘plam taqdim etiladi:
- kod, uning aniq versiyasi va bog‘liq dasturiy komponentlar;
- ruxsat etilgan kirish ma’lumotlari yoki ularni olish va tuzilishi tavsifi;
- tegishli bo‘lsa parametrlar, sozlamalar va tasodifiy son generatorlarining boshlang‘ich qiymatlari;
- ishga tushirish ketma-ketligi, zarur resurslar va ko‘rsatmalar;
- kutiladigan chiqish fayllari va ularning maqola natijalariga mosligi;
- bajarilgan tekshiruvlar, taqqoslash mezonlari va qayta hosil qilishning ma’lum cheklovlari.
Yopiq manbali dasturiy mahsulot uchun nom, ishlab chiquvchi, versiya va muhim sozlamalar ko‘rsatiladi. Dastlabki koddan foydalanish imkoni yo‘qligi tushuntiriladi; asosiy algoritm ilmiy da’volarni baholashga yetarli darajada tavsiflanadi. Namunaviy yoki sintetik kirish fayllari ishga tushirishni ko‘rsatishi mumkin, ammo empirik xulosalarni tekshirishni almashtirmaydi.
Sun’iy intellektdan foydalanishga Sun’iy intellekt vositalaridan foydalanish siyosati ham tatbiq etiladi. Muhim modellar, ruxsat etilgan doirada o‘qitish va tekshirish ma’lumotlari, sozlamalar, so‘rovlar hamda kirish cheklovlari oshkor etiladi. O‘qitish va test ma’lumotlari orasidagi sizib o‘tish, xatolar, og‘ishlar va tashqi xizmat o‘zgarishi hisobga olinadi. Repozitoriy yoki muvaffaqiyatli ishga tushirishning o‘zi model to‘g‘riligini tasdiqlamaydi; mustaqil qayta hosil qilish haqidagi da’vo amalda bajarilgan tekshiruvga tayanadi.
Mundarijaga ↑8. Tadqiqot qaydlarining aniqligi va saqlanishi
Mualliflar tasdiqlovchi materiallarning kelib chiqishi, aniqligi, to‘liqligi va yaxlitligi uchun javob beradilar. Dastlabki qaydlar qayta ishlangan versiyalardan alohida saqlanadi; muhim o‘zgartirish va tuzatishlar hujjatlashtiriladi. Kirish nazorati, zaxira nusxalar va ish joyi o‘zgarganda saqlash mas’uliyatini topshirish tashkil etiladi.
Saqlash davri muassasa, moliyalashtiruvchi tashkilot, etik ma’qullash, rozilik, shartnoma va qonunchilikning tegishli talablariga bog‘liq. Ushbu siyosat universal muddat belgilamaydi. Talablar zid bo‘lsa, masala vakolatli shaxslar bilan hal etiladi; maxfiy materiallar faqat ehtimoliy tekshiruv uchun muddatsiz saqlanmaydi. Ruxsat etilgan yo‘q qilish hujjatlashtiriladi; dalillarni saqlash haqida asoslangan so‘rov olinganda mualliflar amaldagi talablar doirasida zarur choralarni kelishadilar.
Yo‘qolish, buzilish, sizib chiqish yoki e’lon qilingan kirish shartlarini bajara olmaslikda mualliflar tahririyatni xabardor qiladilar, tekshiriluvchanlikka ta’sirini tushuntiradilar va tiklash yoki oqibatlarni cheklash choralarini ko‘radilar. Keyinchalik qayta yaratilgan qaydlar dastlabki qayd deb ko‘rsatilmaydi.
9. Taqriz va tahririy baholash
Muharrirlar va taqrizchilar DASning mazmunliligi, usullar tavsifi va mavjud dalillarning xulosalarga mosligini baholaydilar. Asosli zaruratda tahririyat aniq ma’lumotlar, kod, protokollar yoki kirish huquqi tasdig‘ini so‘raydi va so‘rov maqsadini tushuntiradi.
Yopiq materiallar uchun oluvchilar vakolati, xavfsiz kanal, eng kam hajm, saqlash va o‘chirish tartibi oldindan kelishiladi. Taqrizchiga uzatish avtomatik amalga oshirilmaydi; zaruratda vakolatli mustaqil mutaxassis tekshiruvi, himoyalangan muhit yoki xavfsiz hosila materiallar ishlatiladi. Taqriz siyosati, jumladan anonimlik va sun’iy intellekt xizmatlariga ruxsatsiz uzatish taqiqi amal qiladi.
Depozit metama’lumotlari va havolalar muallif hamda ishtirokchilar shaxsini oshkor etish xavfi bo‘yicha tekshiriladi. Usulni baholash uchun zarur ma’lumot shaxssizlantirilgan qo‘lyozmada qoladi; shaxsni aniqlovchi tafsilotlar zaruratda muharrirga alohida beriladi. Taqrizning o‘zi har bir to‘plam to‘liq auditdan o‘tgani yoki har bir skript ishga tushirilganini anglatmaydi; maxsus bajarilgan tekshiruv hajmi aniq tavsiflanadi.
Ruxsat etilgan muqobillar ko‘rib chiqilgach ham asosiy xulosalarni baholab bo‘lmasa, tahririyat qayta ishlash, xulosalar doirasini toraytirishni so‘rashi yoki ilmiy asos bilan qo‘lyozmani rad etishi mumkin. Qonuniy kirish cheklovi o‘z-o‘zidan insofsizlik emas. Muallif Shikoyatlar va apellatsiyalarni ko‘rib chiqish siyosati bo‘yicha murojaat qilishga haqli.
10. Takroriy tadqiqotlar va natijalarni qayta hosil qilish
Jurnal o‘z mavzusi doirasida metodologik asoslangan takroriy tadqiqotlar, qayta tahlil va natijalarni qayta hosil qilish tekshiruvlarini ko‘rib chiqadi. Oldingi natija tasdiqlanmasligi yoki statistik ahamiyatli ta’sir topilmasligining o‘zi rad etish uchun asos emas.
Tekshirilayotgan ish, takrorlash maqsadi, usullarning o‘xshashligi va farqi, kontekst, taqqoslash mezonlari va noaniqlik ko‘rsatiladi. Hisoblash xatosi, sharoit farqi va statistik aniqlikning cheklanganligi ajratiladi. Natijani qayta hosil qila olmaslik qoidabuzarlikni avtomatik isbotlamaydi, hisobni takrorlash esa asl dizayn kamchiliklarini bartaraf etmaydi. Baholash mustaqil, manfaatlar to‘qnashuvi oshkor qilingan va dalillar hurmat bilan muhokama qilingan holda o‘tkaziladi.
Mundarijaga ↑11. Nashrdan keyingi masalalar
Ma’lumot, kod, model, usul yoki DASda muhim xato aniqlansa, mualliflar jurnalni zudlik bilan xabardor qiladilar. Xabarda ta’sirlangan versiya, natijalar va taklif etilayotgan tuzatish ko‘rsatiladi; imkon bo‘lsa tekshirilgan tuzatilgan materiallar beriladi.
O‘zgarishlar kuzatiladigan tarixni saqlaydi. Xato nashr etilgan xulosalarga ta’sir qilsa, to‘plam yoki kodning yangi versiyasi maqola tuzatishini almashtirmaydi. Jurnal holatga mutanosib ravishda kirish ma’lumotini yangilaydi, tuzatish chiqaradi, muhim hal bo‘lmagan shubhada xavotir bayonoti yoki yetarli asosda retraksiya bildirishnomasini e’lon qiladi.
Zararli oshkor etish kirishni shoshilinch cheklashni talab qilishi mumkin. Qaror hujjatlashtiriladi, bildirishnomalar maxfiy ma’lumotni takrorlamaydi va o‘zgarishning ochiq qaydi ruxsat etilgan hajmda saqlanadi. Repozitoriyning vaqtincha ishlamasligi o‘z-o‘zidan maqola ishonchsizligini anglatmaydi; tiklash imkoniyati va tekshiruvga ta’siri baholanadi.
12. Siyosatga rioya qilmaslik
Bila turib yolg‘on DAS berish, fabrikatsiya, falsifikatsiya, versiyalarni almashtirib ko‘rsatish va zarur materiallarni asossiz yashirish Qoidabuzarliklar haqidagi arizalarni ko‘rib chiqish siyosati bo‘yicha ko‘riladi. Halol xato, tashqi cheklov, yo‘qotish va qasddan buzilish farqlanadi.
Tahririy choralar quyidagilarni qamrab olishi mumkin:
- izoh, aniq materiallar va tuzatilgan bayonotni so‘rash;
- ko‘rib chiqishni to‘xtatish va mustaqil tekshiruv;
- yetarli asosda qo‘lyozmani rad etish yoki qabul qarorini bekor qilish;
- dalillar va ishga ta’siriga qarab nashrni tuzatish, xavotir bayonoti yoki retraksiya;
- zaruratda muassasa, ma’lumot saqlovchisi yoki boshqa vakolatli organga murojaat qilish.
Yakuniy qarordan oldin mualliflarga odatda shubhalarning aniq tavsifi va javob berish uchun oqilona imkoniyat taqdim etiladi. Shoshilinch vaqtinchalik choralar asoslanib hujjatlashtiriladi. Muharrir, Bosh muharrir yoki institutga oid ishlar manfaatdor tomon nazoratisiz mustaqil vakolatli shaxsga topshiriladi.
Maxfiylikni buzishdan asosli bosh tortish jazo uchun asos emas. Qo‘lyozmani qaytarib olish alohida tekshiruvni avtomatik tugatmaydi. Shikoyatlar va asoslangan apellatsiyalar jurnalning tegishli siyosati bo‘yicha ko‘riladi; ularni ko‘rib chiqish uchun alohida yig‘im olinmaydi.
13. Siyosatni boshqarish
Bosh muharrir siyosat qo‘llanishini tashkil etadi, o‘zi qatnashgan yoki manfaatlar to‘qnashuvi bo‘lgan ishlar bundan mustasno. Ta’sischi va nashriyot — O‘zbekiston Respublikasi Kriminologiya tadqiqot instituti — tahririy mustaqillikni saqlagan holda tashkiliy sharoitni ta’minlaydi. Mualliflar va ularning muassasalari tadqiqot resurslarini kelishilgan tartibda saqlash uchun javobgardir.
Siyosat tasdiqlanib jurnal saytida e’lon qilingach kuchga kiradi. Tasdiqlash, amal qilish va o‘zgarishlarning haqiqiy sanalari e’lon qilingan tahrirda ko‘rsatiladi; til versiyalari muvofiq yangilanadi. Qayta ko‘rib chiqishda usullar, ma’lumotlarni himoya qilish va ochiq ilm-fan rivoji hisobga olinadi. Yangi qoidalar ilgari ham amal qilgan deb ko‘rsatilmaydi; ishtirokchilar va nashr ishonchliligiga oid hozirgi xavflar tegishli tartiblar bo‘yicha ko‘riladi.
Aloqa: saytdagi amaldagi tahririyat kontaktlari; murojaatni yetkazish uchun ta’sischi va nashriyotning umumiy manzili — info@uzkti.uz. Birinchi xabarda masala yopiq ishlar va shaxsni aniqlovchi ma’lumotsiz tavsiflanadi. Dalillar uchun xavfsiz kanal, manfaatlar to‘qnashuvida esa mustaqil ko‘rib chiqishga topshirish kelishiladi.
Siyosat etika, taqriz, sun’iy intellekt, qoidabuzarlik arizalari va apellatsiyalar qoidalari bilan birga qo‘llanadi. Umumiy yo‘nalishlar: COPE Core Practices va UK Data Service tadqiqot ma’lumotlari bilan ishlash etik tamoyillari. Qo‘lyozmaga aniq talablar ushbu siyosat va tadqiqotning tegishli shartlari bilan belgilanadi.
Mundarijaga ↑Kriminologiya (O‘zbekiston) · Ma’lumotlar va natijalarni qayta hosil qilish