Experience of Selected Foreign Countries in Preventing Extortion Crimes and Issues of Their Implementation into National Practice

Full text

Tahlillar Yaponiyada tovlamachilik va shunga o‘xshash jinoyatlarning oldini olish bo‘yicha ilg‘or tajribalar amaliyotga tatbiq etilganligini ko‘rsatmoqda. Yaponiyaning jinoyatchilikka qarshi kurashish asoslari “Politsiya to‘g‘risida”gi ^[4] qonunida mustahkamlangan bo‘lib, uning o‘ziga xos ahamiyati politsiya oldida turgan ustuvor vazifa sifatida jinoyatlarning oldini olish belgilanganligida namoyon bo‘ladi. Bundan tashqari, ushbu davlatda tovlamachilik kabi jinoyatlarning oldini olishda vakolatli organlarga ko‘maklashuvchi kuchlarning kengligi hamda ularning majburiyatlari sifatida jinoyatlar profilaktikasini amalga oshirishda ishtiroki muhimdir. Darhaqiqat, Yaponiyada jinoyatlar profilaktikasi jamoatchilik ko‘magiga asoslanadi va shu orqali samarador hisoblanadi. Shuni alohida ta’kidlash joizki, bu boradagi profilaktik chora-tadbirlarni amaliyotga tatbiq etishda yaponlarning zamonaviy texnologiyalarni qo‘llash imkoniyatlarining kengligi bilan ham baholash mumkin ^[5].

Bundan tashqari, “Koban” yo‘riqnomasida yapon politsiyasining jinoyatlar profilaktikasini amalga oshirishda aholi va jamoat tashkilotlari bilan ijtimoiy sheriklik munosabatlarining o‘rnatilishi nisbatan ustuvor hisoblanadi ^[5].

Har bir politsiya bo‘linmasida “Aholi bilan aloqalar bo‘linmasi” faoliyati yo‘lga qo‘yilgan. Uning tarkibiga politsiya xodimlari, jamoatchilik vakillari, jamoat tashkilotlarining a’zolari, mahalliy o‘zini o‘zi boshqarish organlari, turar joy komplekslari mas’ullari (JEK), ko‘ngillilar va boshqalar kiritilgan. Ushbu kengashlar tomonidan jinoyatlarning, ayniqsa, zo‘ravonlik, mulkka qarshi qaratilgan, shu jumladan, tovlamachilik bilan bog‘liq jinoyatlarning profilaktikasi amalga oshiriladi. Ularning eng faollari “Probatsiya ko‘ngillilar assotsiatsiyalari”, “Ayollarga yordam assotsiatsiyasi”, “Advokatlar assotsiatsiyasi” va “Jabrlanuvchilarga yordam ko‘rsatuvchi assotsiatsiyalar” hisoblanadi. Politsiya kengashlari ko‘ngillilar bilan doimiy ravishda maxsus profilaktik chora-tadbirlarni amalga oshirib boradi.

Bunday tadbirlarda nafaqat tovlamachilik va shu kabi boshqa turdagi jinoyatlarning oldini olish, balki ko‘ngillilar harakatini qo‘llab-quvvatlash hamda ularning huquqiy himoyasini ta’minlash masalalari ham ustuvor ahamiyat kasb etadi. Masalan, 2015-yil davomida o‘tkazilgan maxsus tadbirlarning katta qismi aynan ko‘ngillilar tomonidan amalga oshirilgan bo‘lib, 45 mingga yaqin guruhlar tarkibida 3 milliondan ortiq ko‘ngilli birlashgan holda faoliyat yuritgan. Shu bilan birga, Yaponiyaning jinoyatchilikka qarshi siyosati nafaqat umumiy jinoyatchilikni kamaytirishga, balki zo‘ravonlik bilan bog‘liq alohida turdagi jinoyatlarning, jumladan, tovlamachilikning oldini olishga ham yo‘naltirilganligi alohida ta’kidlanishi lozim.