Socio-Legal Aspects of Illicit Drug Trafficking via the Internet and the Fight Against It

Full text

Tahlillarga ko‘ra, bugungi kunda O‘zbekistonda muomalasi taqiqlanmagan bir qator giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalaming keng tarqalish tendensiyasi kuzatilib, ulaming yaqin istiqbolda mamlakatimizga kirib kelish xavfi yuqori. Jumladan:

1. Joriy yilning avgust oyidan boshlab, Sharqiy Yevropa mamlakatlaridan Markaziy Osiyo hududiga (Tojikistonga) “nitazen” nomli yangi turdagi sintetik opiodlar kirib kelishi boshlaganligi ma’lum bo‘ldi.

   “Nitazen” moddasi 1950 yilda AQSHda kashf etilgan bo‘lib, mazkur modda, odatda, besh turiga bo‘linadi - “etonitazen”, “klonitazen” (O‘zbekistonda taqiqlangan), “metonitazen”, “izotonitazen” va “protonitazen” (taqiqlanmagan). Nitazen kuchli og‘riq qoldiruvchi va o‘ziga nisbatan tez qaramlikni keltirib chiqaruvchi xususiyatga ega. Hatto kichik dozalar ham nafas olish tizimining tez bostirilishi (respirator depressiya)ni keltirib chiqaradi, bu o'limga olib kelishi mumkin.

   Nitazenlar, asosan, boshqa moddalar bilan aralashtirilganligi bois geroin, kokain yoki boshqa moddalarga o‘xshab ko‘rinadi, bu esa ulami vizual aniqlashni qiyinlashtiradi. Shuningdek, kukun, tabletka, suyuq shaklda ham bo‘lishi mumkin. “Nitazen”ning ta’siri “geroin”dan 50-250 baravar, “fentanil”dan 10-50 baravar kuchli hisoblanib, uning 1 gr.dan olinadigan daromad 600 yevroni tashkil etmoqda.

2. Ayni vaqtda, 0‘zbekistonda muomalasi taqiqlanmagan 16 turdagi prekursorlar BMTning 1988-yilgi Giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalaming g‘ayriqonuniy ravishda muomalaga kiritishga qarshi kurash to‘g‘risidagi konvensiyaga yangitdan kiritildi.

   Ushbu Konvensiya jahonda narkotik moddalar muomalasiga qarshi kurashda asosiy xalqaro hujjat hisoblanib, 190 dan ortiq davlat tomonidan imzolangan bo‘lib, maqsadi - narkotiklaming ishlab chiqarilishi va tarqalishining oldini olish uchun prekursorlaming nazoratini muntazam ravishda kuchaytirishdan iborat.

   Xususan, 2024-yil 3-dekabrdan “fentanil”ning ikki turdagi prekursorlari (4-piperidon va 1-bok-4-piperidon), shuningdek, “amfetamin”ning F-2-P-metilglitsid kislotasi va uning 8 ta efirlari hamda 3,4-MDF-2-P-metilglitsid kislotasining 7 ta efirining muomalasi taqiqlangan.

   Mazkur prekursorlar arzon va oson foydalaniladigan kimyoviy moddalar bo‘lib, ulardan laboratoriyalarda kuchli narkotiklar sintez qilinadi, ular fentanil va uning analoglari ishlab chiqarilishida asosiy rol o‘ynaydi, chunki ulardan fentanilning asosiy oraliq moddalari hosil qilinadi, bu esa sintezning samaradorligini oshiradi. Shu bois ular yashirin laboratoriyalarda sintetik narkotik tayyorlash uchun qulay xomashyo sifatida foydalaniladi.